Art. 973.

Art. 973 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy osoba uprawniona do otrzymania zapisu windykacyjnego (zwanej zapisobiorcą) nie chce lub nie może go przyjąć. Przepis wskazuje, że w takim przypadku osoba zobowiązana do wykonania zapisu (obciążony zapisem) zostaje zwolniona z obowiązku jego realizacji. Oznacza to, że jeśli zapisobiorca odmówi lub nie będzie w stanie przyjąć zapisu, obciążony zapisem nie musi go dalej spełniać. Jednocześnie art. 973 stanowi, że obciążony powinien wykonać pozostałe zapisy przewidziane w testamencie, o ile spadkodawca nie wyraził innej woli. Przepis ten wprowadza zatem wyjątek od zasady obowiązku wykonania zapisu, gdy następuje niemożność lub odmowa przyjęcia zapisu przez zapisobiorcę.

Przepis ma zastosowanie w sytuacji, gdy w spadku zawarty jest zapis windykacyjny na rzecz konkretnej osoby, ale ta osoba świadomie lub wskutek przeszkód faktycznych czy prawnych nie może lub nie chce go przyjąć. Przepis stosuje się także wtedy, gdy zapisobiorca zmarł przed wykonaniem zapisu lub utracił zdolność do czynności prawnych. Wówczas obciążony zapisem zwalnia się z odpowiedzialności za niewykonanie danego zapisu. Ważnym warunkiem jest brak odmiennej woli spadkodawcy – jeśli testator w testamencie wyraził inaczej, należy tę wolę respektować.

W praktyce może to wyglądać tak, że testator zapisuje nieruchomość na rzecz swojego syna, lecz syn odmawia przyjęcia zapisu, na przykład z powodów osobistych lub finansowych (np. nie chce przyjmować spadku obciążonego długami). W takim wypadku osoba zobowiązana (np. inny spadkobierca lub wykonawca testamentu) nie jest już zobligowana do przekazania tej nieruchomości synowi. Niemniej musi ona wykonać inne zapisy zawarte w testamencie, chyba że spadkodawca zadecydował inaczej. Przepis w ten sposób chroni obciążonego przed realizacją niechcianego zapisu, jednocześnie zabezpieczając wolę spadkodawcy względem pozostałych rozrządzeń testamentowych.

Często spotykane błędy dotyczą nieprawidłowego rozumienia skutków odmowy zapisu. Niektórzy uważają, że odmowa lub niemożność przyjęcia zapisu skutkuje całkowitą nieważnością wszystkich zapisów lub całego testamentu, co jest nieprawdą. Zgodnie z art. 973 obciążony zwalnia się tylko z obowiązku wykonania konkretnego zapisu, a pozostałe postanowienia testamentowe pozostają w mocy. Innym błędem jest brak uwzględnienia odmiennej woli spadkodawcy – jeśli testament wskazuje inaczej, należy stosować się do jego dyspozycji. Ponadto, w praktyce mogą pojawić się wątpliwości dotyczące formalnej odmowy przyjęcia zapisu, co wymaga ostrożnej analizy i ewentualnej konsultacji z prawnikiem. W sprawach indywidualnych warto zwrócić się o pomoc prawną, by prawidłowo ustalić obowiązki stron i skutki prawne określonych działań lub zaniechań.