Artykuł 970 Kodeksu cywilnego określa zasady wykonania zapisu testamentowego przez zapisobiercę. W przepisie jest mowa o tym, że chyba że spadkodawca postanowił inaczej, zapisobierca może żądać, aby zapis został wykonany niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Oznacza to, że z chwilą ujawnienia treści testamentu powstaje uprawnienie dla osoby wskazanej w testamencie do realizacji zapisu – na przykład do odbioru określonego przedmiotu lub prawa, jakie spadkodawca przyznał w testamencie. Jednocześnie przepis przewiduje ważną modyfikację w sytuacji, gdy zapisobierca jest obciążony zapisem dalszym. W takim przypadku może on odroczyć wykonanie swojego zapisu aż do momentu, gdy spadkobierca wykona swój zapis – czyli do chwili, gdy spełni się obowiązek wobec innej osoby wskazanej dalej w testamencie. Taki mechanizm ma na celu zabezpieczenie praw osób trzecich oraz zapobieganie konfliktom między zapisobiercami i spadkobiercami.
Przepis ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie w testamencie ustanowiono zapis na rzecz określonej osoby i nie zastrzeżono inaczej woli spadkodawcy co do terminu wykonania tego zapisu. Zapisobierca w momencie ogłoszenia testamentu nabywa prawo żądania spełnienia zapisu, ale tylko wtedy, gdy nie jest jednocześnie obciążony zapisem dalszym. Warunkiem jest również oczywiście istnienie ważnego testamentu, którego treść została ujawniona, oraz brak sprzecznych postanowień co do terminu wykonania zapisu.
Praktyczny przykład może dotyczyć osoby, która otrzymała od spadkodawcy zapis prawa własności nieruchomości. Po ogłoszeniu testamentu taki zapisobierca może złożyć żądanie przekazania mu nieruchomości natychmiast, chyba że obowiązuje go dodatkowy zapis, np. obowiązek przekazania tej nieruchomości innej osobie lub konieczność przekazania jej spadkobiercy najpierw, a dopiero później jemu. Wtedy ten zapisobierca powinien wstrzymać się z wykonaniem swojego prawa do czasu realizacji zapisu przez spadkobiercę.
Częstym nieporozumieniem jest przekonanie, że zapisobierca może od razu bez żadnych ograniczeń realizować swoje uprawnienia, co nie zawsze jest prawdą, zwłaszcza gdy jest obciążony zapisem dalszym. Błędem bywa również brak uwzględnienia woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie co do terminu wykonania zapisu. Warto pamiętać także, że wątpliwości dotyczące kolejności i terminów wykonania zapisów wymagają często indywidualnej analizy. Z tego względu w konkretnych sprawach interpretacja art. 970 KC powinna być poprzedzona konsultacją z prawnikiem, aby odpowiednio ustalić prawa i obowiązki zapisobierców oraz spadkobierców.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
