Art. 939 Kodeksu cywilnego dotyczy szczególnego uprawnienia małżonka, który jest spadkobiercą ustawowym razem z innymi osobami, z wyłączeniem zstępnych spadkodawcy mieszkających z nim w chwili śmierci. Normuje możliwość żądania przez małżonka przedmiotów urządzenia domowego ze spadku ponad przypadający mu udział spadkowy. Przemawia to za ochroną interesów małżonka, który korzystał ze wspomnianych rzeczy wspólnie lub wyłącznie. Przepis stosuje odpowiednio normy dotyczące zapisu zwykłego, co oznacza, że roszczenie to ma charakter prawny podobny do zapisu w testamencie, chociaż dotyczy dziedziczenia ustawowego.
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy małżonek dziedziczy ustawowo wspólnie z innymi spadkobiercami innymi niż zstępni spadkodawcy, znajdujący się w określonym stosunku do zmarłego oraz którzy nie mieszkali wspólnie z małżonkiem w chwili śmierci. Ważnym warunkiem jest również, że małżonek korzystał ze przedmiotów urządzenia domowego za życia spadkodawcy, co oznacza, iż rzeczy te nie mogły być obce wobec małżonka. Ponadto uprawnienie to nie przysługuje, jeżeli wspólne pożycie małżonków zakończyło się jeszcze za życia spadkodawcy, co zapobiega roszczeniom osób nie utrzymujących faktycznych więzi małżeńskich na czas śmierci.
Przykładowo, jeśli małżeństwo mieszkało wspólnie z danym wyposażeniem mieszkania (np. meble, sprzęt RTV) i jedno z nich zmarło, pozostawiając spadek dziedziczony przez kilku spadkobierców, małżonek dziedziczący może żądać zachowania przedmiotów niezbędnych do codziennego użytkowania domu ponad udział przypadający mu w spadku. Jeżeli natomiast zstępni spadkodawcy mieszkali razem z małżonkiem w chwili śmierci, to ich prawo do tych przedmiotów wyklucza roszczenie małżonka z art. 939. Małżonek, który od lat nie mieszkał ze spadkodawcą lub z którym wspólne pożycie już ustało, nie może zatem żądać takich rzeczy.
Często dochodzi do nieporozumień w zakresie rozróżnienia uprawnienia małżonka od praw spadkobierców zstępnych oraz innych współodziedziców. Błędne jest także twierdzenie, że uprawnienie z art. 939 KC przysługuje na przykład po rozwodzie lub gdy małżonkowie byli w separacji. Konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w tym czy wspólne zamieszkanie i korzystanie z przedmiotów urządzenia domowego faktycznie miało miejsce. Przepis wymaga także uwzględnienia relacji prawnej do spadku oraz stosowania do roszczeń odpowiednich zasad dotyczących zapisu zwykłego, co ma znaczenie przy ustalaniu warunków spełnienia żądania. W indywidualnych sprawach warto zasięgnąć porady prawnika, by właściwie ocenić swoje uprawnienia zgodnie z art. 939 KC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
