Art. 93 Kodeksu cywilnego zawiera normy dotyczące zachowania stron względem warunków zawieszających lub rozwiązujących w umowach lub innych czynnościach prawnych. W paragrafie 1 normuje sytuację, gdy strona, której zależy na niezaistnieniu warunku, działa tak, że przeszkadza zrealizowaniu się tego warunku, i czyni to w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W efekcie prawa przewidują, że skutki takiego działania są de facto takie, jakby warunek się jednak ziścił. Analogicznie, paragraf 2 odnosi się do sytuacji odwrotnej, gdy strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadza do jego realizacji również sprzecznie z zasadami współżycia społecznego. W takim przypadku traktuje się, że warunek się nie ziścił, pomimo faktycznego stanu rzeczy. Przepis ma na celu zapobieganie nadużyciom i egzekwowanie odpowiedzialności za uczciwe postępowanie stron.
Zasadniczo przepis stosuje się w sytuacjach, gdy umowa lub inna czynność prawna zawiera warunek, na którego spełnienie lub niespełnienie zależy interes jednej ze stron. Jeśli ta strona narusza zasady współżycia społecznego, by wymusić korzystny dla siebie rezultat, to prawo neutralizuje jej działania przez przyjęcie skutków odwrotnych do zamierzonego efektu jej czynów. Kluczowe jest tu pojęcie sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, które obejmuje działania nieuczciwe, nadużycie prawa czy celowe utrudnianie albo wymuszanie wykonania warunku.
Przykładowa sytuacja to umowa sprzedaży nieruchomości zawierająca warunek, że sprzedaż dojdzie do skutku, jeśli kupujący uzyska kredyt. Jeżeli sprzedający, któremu zależy, by warunek się nie ziścił (czyli by kredyt nie został przyznany), celowo działają na szkodę kupującego, np. podając fałszywe informacje bankowi lub pośrednikowi, to zgodnie z art. 93 § 1 skutki takiego działania będą jakby warunek się ziścił i sprzedaż dojdzie do skutku mimo przeszkód. Odwrotnie, jeśli kupujący, któremu zależy na uzyskaniu kredytu, sprzeniewierzy się zasadom współżycia społecznego, manipulując bankiem wbrew uczciwości w celu uzyskania kredytu, to według art. 93 § 2 będzie, jakby kredyt nie został przyznany.
Najczęściej błędem przy stosowaniu art. 93 jest mylenie pojęć warunku zawieszającego i rozwiązującego oraz nieodróżnianie przesłanek działania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego od samych działań dążących do ziszczenia lub nie ziszczenia warunku. Niezbędne jest stwierdzenie właśnie naruszenia zasad współżycia społecznego, a nie tylko niepowodzenia warunku. Ponadto strony często bagatelizują konsekwencje prawne swoich działań, nie rozumiejąc, że art. 93 nakłada na nie odpowiedzialność i neutralizuje próby nadużyć. W sprawach indywidualnych warto skonsultować się z prawnikiem, aby dokładnie ocenić, czy zachowanie stron odpowiada normom tego przepisu i jakie nastąpią skutki prawne.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
