Artykuł 428 Kodeksu cywilnego określa szczególne zasady odpowiedzialności za szkodę w przypadku, gdy sprawca z powodu swojego wieku, stanu psychicznego lub cielesnego nie jest tradycyjnie uznawany za odpowiedzialnego. Zgodnie z normą, jeśli nie istnieją osoby zobowiązane do nadzoru nad takim sprawcą lub nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany ma możność dochodzenia roszczeń bezpośrednio od sprawcy. Ta odpowiedzialność może mieć charakter całkowity lub częściowy, co oznacza, że naprawienie szkody może obejmować pełną rekompensatę bądź jej część. Decydującym kryterium jest tu badanie takich okoliczności jak stan majątkowy obu stron oraz zasady współżycia społecznego, które często służą ocenie słuszności i sprawiedliwości tej odpowiedzialności. Innymi słowy, przepis przewiduje wyjątek od ogólnej zasady braku odpowiedzialności osób niezdolnych do czynności prawnych lub ich częściowo ograniczonej zdolności.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy wyrządzenie szkody nie może być skutecznie naprawione przez osoby sprawujące nadzór nad sprawcą. Może to dotyczyć np. małoletnich bez opiekunów prawnych lub osób niepełnosprawnych psychicznie, wobec których brak jest opiekunów lub kuratorów odpowiedzialnych za szkody przez nie wyrządzone. Przepis jest szczególnie istotny, gdy z uwagi na specyficzne warunki majątkowe stron lub względy społeczne istnieje potrzeba przyznania poszkodowanemu możliwości uzyskania świadczenia od sprawcy pomimo jego niepełnej zdolności do odpowiedzialności cywilnej.
Przykładem zastosowania art. 428 KC może być sytuacja, w której osoba niepełnoletnia, na skutek zabawy, wyrządziła szkodę mieniu osoby dorosłej, a brak jest rodziców lub opiekunów prawnych, którzy mogliby pokryć szkodę. Mimo że formalnie nie jest ona odpowiedzialna z powodu wieku, poszkodowany może zwrócić się do niej o naprawienie szkody. Sąd rozważy wtedy stan majątkowy obu stron i zasady współżycia społecznego, aby zdecydować, czy i w jakim zakresie należy przyznać odszkodowanie, np. uwzględniając, czy sprawca dysponuje środkami pozwalającymi na naprawienie szkody.
W praktyce stosowanie art. 428 KC bywa źródłem nieporozumień, zwłaszcza gdy strony błędnie rozumieją zakres odpowiedzialności osób niepełnoletnich czy niezdolnych do czynności prawnych. Częstym błędem jest również nieuwzględnianie konieczności braku osób zobowiązanych do nadzoru lub niemożności uzyskania od nich naprawienia szkody. Ponadto, istotne jest prawidłowe rozważanie aspektów majątkowych oraz zasad współżycia społecznego, które mogą być interpretowane różnorodnie. Dlatego dokładna analiza każdej sytuacji jest niezbędna.
W indywidualnych przypadkach zawsze rekomendowane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który pomoże ocenić możliwość i zakres zastosowania art. 428 KC w konkretnej sprawie.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
