Art. 293 Kodeksu cywilnego określa zasady wygaśnięcia służebności gruntowej w dwóch podstawowych sytuacjach. Zgodnie z § 1 tego artykułu, służebność gruntowa ustaje, jeśli przez dziesięć lat nie była wykonywana. Oznacza to, że jeżeli przez okres dziesięciu kolejnych lat właściciel nieruchomości uprawnionej do korzystania ze służebności nie korzystał z niej, służebność ta wygasa. Druga część przepisu, § 2, odnosi się do szczególnego rodzaju służebności, polegającej na obowiązku nieczynienia. W takim przypadku wygaśnięcie następuje tylko wtedy, gdy przez dziesięć lat na nieruchomości obciążonej istniał stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności, czyli na przykład właściciel tej nieruchomości korzystał z niej w sposób, którego służebność zabraniała.
Przepis znajduje zastosowanie w przypadku, gdy sprawy dotyczą zaprzestania korzystania z danej służebności gruntowej lub kiedy właściciel nieruchomości obciążonej służebnością nie przestrzega obowiązku wynikającego z tej służebności. Jest to istotne w praktyce, gdy strony umowy lub sąsiedzi nie dochowują wzajemnych praw i obowiązków związanych z korzystaniem z nieruchomości, a upływ czasu i brak wykonywania służebności prowadzą do jej utraty.
Przykładowo, jeśli właściciel nieruchomości A ma służebność przejścia przez nieruchomość B, a przez dziesięć lat z niej nie korzysta, zgodnie z Art. 293 § 1 służebność ta wygasa. Natomiast jeśli służebność polega na zakazie stawiania określonych obiektów na nieruchomości obciążonej i mimo tego przez dziesięć lat istnieją takie obiekty, sytuacja ta spełnia przesłanki określone w § 2 i służebność wygasa. W codziennej praktyce często takie przypadki zdarzają się, kiedy sąsiedzi zapominają o prawach gruntowych lub nie monitorują ich przestrzegania przez dłuższy czas.
Do częstych błędów przy stosowaniu Art. 293 należy mylenie rodzaju służebności i złą interpretację obowiązku nieczynienia. Nieraz sąd lub strony uznają, że sama nieaktywność właściciela nieruchomości uprawnionej do służebności już zawsze powoduje jej wygaśnięcie, nie uwzględniając przy tym, czy zaistniały odpowiednie warunki szczególne, zwłaszcza dla obowiązku nieczynienia. Zdarza się także, że nieprawidłowo oblicza się okres dziesięciu lat lub nie dowodzi się stanu sprzecznego z treścią służebności. Dlatego zawsze konieczne jest dokładne ustalenie faktów i właściwe przeanalizowanie treści służebności.
W przypadku wątpliwości co do zastosowania Art. 293 KC w indywidualnej sprawie, zwłaszcza dotyczącej konkretnych służebności gruntowych, wskazane jest zasięgnięcie porady profesjonalnego prawnika, który pomoże szczegółowo ocenić stan faktyczny i prawny.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
