Art. 143.

Art. 143 Kodeksu cywilnego precyzuje, że własność gruntu obejmuje nie tylko jego powierzchnię, ale także przestrzeń znajdującą się nad oraz pod nią, jednakże w granicach wynikających z przeznaczenia społeczno-gospodarczego tej nieruchomości. Oznacza to, że właściciel ma prawo dysponować tą przestrzenią, np. do pewnej głębokości lub wysokości, która jest potrzebna do normalnego korzystania z gruntu zgodnie z jego społecznym i gospodarczym charakterem. Przepis ten jednak zastrzega, że nie narusza on odrębnych przepisów dotyczących praw do wód, które mogą przewidywać szczególne regulacje związane z korzystaniem z zasobów wodnych. W praktyce oznacza to, że prawo własności gruntu jest ograniczone tam, gdzie istnieją szczególne prawa wodne wynikające z innych aktów prawnych.

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy pojawia się kwestia rozciągnięcia prawa własności gruntu na przestrzeń pionową. Dotyczy to zarówno własności nadziemnej, np. w kontekście budowy, jak i podziemnej, np. przy instalacjach, fundamentach lub eksploatacji surowców. Przesłanką zastosowania tego przepisu jest to, że właściciel powinien korzystać z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem społeczno-gospodarczym, co ogranicza zakres własności w pionie do tego, co jest racjonalnie potrzebne i dopuszczalne. Jeżeli dochodzi do sporu o prawo do przestrzeni nad lub pod gruntem, art. 143 stanowi podstawę określenia zakresu własności.

Przykład praktyczny: właściciel działki budowlanej decyduje się na budowę garażu podziemnego. Zgodnie z art. 143 KC ma prawo korzystać z przestrzeni pod powierzchnią działki w zakresie niezbędnym do realizacji inwestycji. Jednak jeśli pod powierzchnią gruntów znajdują się wodne ujęcia lub inne instalacje podlegające odrębnym regulacjom, właściciel musi uwzględnić te ograniczenia. Ten przepis zatem daje podstawę do rozszerzenia prawa własności na przestrzeń pionową, ale nie bezwzględnie i bez ograniczeń.

Często spotykane błędy dotyczą nadinterpretacji zakresu własności w pionie. Właściciele mylnie uważają, że prawo własności rozszerza się w nieskończoność zarówno w górę, jak i w dół, co nie jest prawdą – zakres ten jest ograniczony przeznaczeniem społecznym i gospodarczym. Kolejnym nieporozumieniem jest pomijanie faktu, że prawo własności gruntu nie reguluje praw do wód, które są objęte osobnymi przepisami. Z tego powodu konieczna jest ostrożna interpretacja w sytuacjach związanych z instalacjami podziemnymi lub nadziemnymi, a także z zasobami naturalnymi na danym gruncie. W związku z tym w każdej konkretnej sytuacji interpretacja artykułu 143 KC powinna uwzględniać charakter nieruchomości oraz obowiązujące ograniczenia prawne. W indywidualnych przypadkach zaleca się konsultację z profesjonalnym prawnikiem, aby prawidłowo określić zakres praw przysługujących właścicielowi gruntu.