Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Aktualizacja: 21 lipca 2026
Spadkobiercy obowiązani do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku mogą żądać stosunkowego zmniejszenia zapisów zwykłych i poleceń.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… pozwanej z tytułu tzw. ustawowego zapisu naddziałowego zaliczyć należy na poczet długów spadkowych zgodnie z art. 922 § 3 k.c. Według dominującej w literaturze opinii art. 1003-1008 k.c. nie mają bowiem zastosowania do roszczenia z art. 939 k.c. (tak J. Pietrzykowski, w: Komentarz 1972, t. III, s. 1853; L. Stecki, w: Komentarz 1989, t. II, s. 843; Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, s. 82). Pozwana w toku procesu wskazywała…
Streszczenie
Przy sporządzaniu testamentów obowiązuje zasada formalizmu, co oznacza, że rozrządzenie na wypadek śmierci dokonane w sposób odbiegający od przewidzianej w ustawie formie, jest nieważne, a to z kolei wywołuje skutek polegający na tym, że następuje dziedziczenie ustawowe.
Fragment uzasadnienia
… którą zapisobierca zwykły powinien uiścić spadkobiercy (lub dalszy zapisobierca zapisobiercy), odpowiada wartości, o jaką pomniejszony został zapis w wyniku zastosowania art. 1003–1005 k.c. W rozpoznawanej sprawie nie zaktualizowała się jednakże potrzeba ochrony zachowku powódki wzajemnej, gdyż nie odpowiada ona za wykonanie zapisu w świetle art. 998 § 1 k.c. W konsekwencji powództwo wzajemne podlegało oddaleniu. Sama…
Wyświetlone orzeczenia: 4
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 1003: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoArtykuł 1003 Kodeksu cywilnego stanowi, że spadkobiercy, którzy są zobowiązani do spełnienia roszczeń z tytułu zachowku, mają prawo domagać się proporcjonalnego zmniejszenia wartości zapisów zwykłych oraz poleceń. Oznacza to, że jeżeli spadkodawca pozostawił spadkobiercom zapisy zwykłe lub polecenia, a jednocześnie inni spadkobiercy mają prawo do zachowku, to ci spadkobiercy mogą zażądać, aby wartość tych zapisów została odpowiednio zredukowana. W ten sposób możliwe jest zrównoważenie interesów spadkobierców oraz zabezpieczenie roszczeń osób uprawnionych do zachowku bez konieczności całkowitego pomijania zapisów lub poleceń.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy spadkodawca w testamencie ustanowił zapisy zwykłe (świadczenia na rzecz osób, które nie są spadkobiercami, lub dodatkowe świadczenia dla spadkobierców) oraz polecenia (nakazy dla spadkobierców, które nie są bezpośrednimi składnikami masy spadkowej), a jednocześnie część bliskich krewnych została uprawniona do zachowku. Wówczas konieczne jest ustalenie, jak rozłożyć obowiązek zaspokojenia zachowku, by nie naruszyć całkowicie woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie. Zmniejszenie zapisów następuje proporcjonalnie, co oznacza, że nie zawsze musi być pomniejszony tylko jeden zapis lub polecenie, lecz może być rozłożone na wszystkie w stopniu odpowiadającym wartości roszczeń z zachowku.
Dla zobrazowania: wyobraźmy sobie, że spadkodawca sporządził testament, na mocy którego pewnej osobie przyznał zapis zwykły w wysokości 100 000 zł, natomiast jego dzieciom należą się roszczenia z tytułu zachowku o łącznej wartości 60 000 zł. W takiej sytuacji dzieci mogą zażądać stosunkowego zmniejszenia tego zapisu, na przykład o 60%, a zatem osoba obdarowana otrzyma zapis o wartości 40 000 zł, a pozostałe 60 000 zł zostanie przeznaczone na zaspokojenie zachowku dzieci spadkodawcy. Dzięki temu realizowane są uprawnienia wszystkich stron, a podział majątku odbywa się z poszanowaniem prawa i testamentu.
Często spotykanym błędem jest mylne przekonanie, że ktoś uprawniony do zachowku może bez ograniczeń pomniejszyć lub zniweczyć wszystkie zapisy zwykłe i polecenia. Tymczasem Art. 1003 KC jasno wskazuje, że zmniejszenie musi mieć charakter stosunkowy, a prawa spadkobierców obciążonych zapisami i poleceniami również są chronione. Ponadto zdarza się pomijanie przepisów dotyczących zachowku i zapisów na etapie dziedziczenia, co prowadzi do sporów i konieczności interwencji sądowej. Warto zatem pamiętać, że prawo spadkowe stawia na harmonię pomiędzy postanowieniami testamentowymi a ochroną praw osób uprawnionych do zachowku.
Podsumowując, Art. 1003 KC ustanawia narzędzie służące sprawiedliwemu podziałowi masy spadkowej, gdy istnieją sprzeczne uprawnienia spadkobierców i uprawnionych do zachowku. W przypadku wątpliwości związanych z praktycznym zastosowaniem tego przepisu zalecane jest skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym, który pomoże właściwie zabezpieczyć interesy wszystkich stron.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Zachowek to ustawowe uprawnienie najbliższych krewnych do części spadku, gdy zostali pominięci lub otrzymali mniej niż im przysługuje.
Można to zrobić, gdy spadkobierca musi zaspokoić roszczenie z tytułu zachowku i zapisy te obciążają masę spadkową.
Nie, zmniejszenie następuje stosunkowo, czyli proporcjonalnie do potrzeb zaspokojenia zachowku.
Oznacza proporcjonalne pomniejszenie wartości wszystkich lub wybranych zapisów i poleceń, a nie całkowite ich wyłączenie.
Nie, prawo przewiduje tylko proporcjonalne zmniejszenie zapisów, nie całkowite ich pominięcie.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 1003