AI w biurze rachunkowym przy VAT i CIT: gdzie pomaga, a gdzie wymyśla przepisy

Modele językowe dobrze streszczają, porządkują i piszą. Słabo radzą sobie z tym, czego w podatkach jest najwięcej: z liczbami, numeracją przepisów i stanem prawnym na konkretny dzień. Przy pytaniach o VAT i CIT pomyłki układają się w cztery wzory.

1. Kwota albo próg sprzed zmiany. Przykład z limitem samochodowym jest typowy. Interpretacje 0111-KDIB2-1.4010.9.2023.1.MKO z 1 marca 2023 r. i 0111-KDIB1-1.4010.526.2024.1.MF z 12 listopada 2024 r. operują kwotą 150 000 zł. Interpretacja 0111-KDIB2-1.4010.258.2026.1.MN z 8 lipca 2026 r. cytuje już przepis z trzema progami. Wszystkie trzy mają w Eurece status „aktualna”, bo status nie mówi, czy od wydania zmieniły się przepisy.
2. Artykuł, którego nie ma. Model, który zna art. 86a ustawy o VAT (50% odliczenia przy pojazdach używanych do celów mieszanych), może dopisać „art. 86b” jako przepis o czymś pokrewnym. W ustawie o VAT nie ma art. 86b. Takie zdanie brzmi wiarygodnie, bo sąsiedni numer istnieje.
3. Właściwy artykuł, nieistniejąca jednostka. „Art. 16 ust. 1 pkt 4 lit. d ustawy o CIT” wygląda poprawnie, ale pkt 4 ma tylko litery a, b i c. To najtrudniejszy do wyłapania błąd, bo artykuł istnieje.
4. Sygnatura interpretacji w poprawnym formacie. Sygnatura, na przykład 0114-KDIP4-2.4012.781.2024.1.KS, ma stały wzór: kod komórki, symbol podatku, numer sprawy, rok, inicjały. Model może wygenerować ciąg o tym samym kształcie, którego nie ma w Eurece. Na oko nie da się odróżnić prawdziwej sygnatury od wymyślonej.

W odpowiedzi dla klienta taki błąd przenosi się dalej: do rozliczenia, do pisma, do decyzji klienta o zakupie samochodu. Klient zwykle nie sprawdza przepisu, bo po to ma biuro. A sprawdzenie po fakcie bywa droższe niż sprawdzenie przed wysłaniem.

Drugi problem to pewność tonu. Model pisze „zgodnie z art. 86b ustawy o VAT” tym samym tonem co „zgodnie z art. 86a”. Nie sygnalizuje, że w jednym miejscu zgaduje.

Zamiast pytać model o to, co pamięta, można dać mu narzędzia, które wyszukują w aktualnych tekstach ustaw i w bazie interpretacji. Wtedy odpowiedź opiera się na dokumencie, który da się otworzyć, a nie na pamięci modelu. Na przykładzie samochodu osobowego w leasingu, używanego także prywatnie, wygląda to tak:

• VAT. Art. 86a ust. 1 ustawy o VAT: przy wydatkach związanych z pojazdami samochodowymi kwota podatku naliczonego to 50% kwoty podatku z faktury. Ust. 2 zalicza do tych wydatków m.in. raty leasingowe i paliwo. Interpretacja 0114-KDIP4-2.4012.781.2024.1.KS z 3 lutego 2025 r. potwierdza 50% odliczenia od rat i wydatków eksploatacyjnych przy użytku mieszanym. Pełne odliczenie wymaga wykorzystywania pojazdu wyłącznie w działalności (ust. 3 pkt 1 lit. a), co przy samochodzie osobowym oznacza m.in. ewidencję przebiegu (ust. 4 pkt 1) i informację VAT-26 do 25. dnia miesiąca po pierwszym wydatku (ust. 12).
• CIT. Art. 16 ust. 1 pkt 49a ustawy o CIT ogranicza koszty z opłat leasingowych proporcją, w jakiej kwota z pkt 4 lit. b albo c pozostaje do wartości samochodu. Którą kwotę stosować, zależy od emisji CO2 z centralnej ewidencji pojazdów. Do tego pkt 51: przy użytku mieszanym 25% wydatków na używanie samochodu nie jest kosztem.

Art. 86a - Ustawa o podatku od towarów i usług

1. W przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi kwotę podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2, stanowi 50 % kwoty podatku:

Źródło: PrawMi

Każda z tych informacji ma adres: artykuł, ustęp, sygnaturę z datą i link do Eureki. Biuro nie musi wierzyć modelowi na słowo, może otworzyć dokument.

• Wyszukiwanie interpretacji po opisie sytuacji. Zamiast zgadywać słowa kluczowe w Eurece, opisujesz stan faktyczny, a narzędzie zwraca podobne interpretacje z sygnaturą, datą, rozstrzygnięciem i statusem.
• Czytanie oceny organu. W interpretacji stanowisko wnioskodawcy i ocena organu są w osobnych częściach. Asystent może przeczytać ocenę i uzasadnienie zamiast tezy i od razu wskazać, w którym miejscu dokumentu jest odpowiedź.
• Zebranie przepisów do jednej sprawy. VAT, CIT i Ordynacja podatkowa w jednej rozmowie, w obecnym brzmieniu.
• Kontrola projektu odpowiedzi przed wysłaniem. Narzędzie do weryfikacji powołań wyłapuje artykuły, których nie ma w ustawie, takie jak art. 86b ustawy o VAT.

Uczciwie o ograniczeniu: automatyczna weryfikacja powołań w PrawMi sprawdza dziś, czy istnieje artykuł we wskazanej ustawie. Nie sprawdza, czy istnieje konkretny ustęp, punkt albo litera, więc błąd z „pkt 4 lit. d” przejdzie. Takie miejsca trzeba przeczytać w tekście artykułu. Sygnatury interpretacji podatkowych też nie są weryfikowane automatycznie: interpretację, na którą powołuje się odpowiedź, otwórz z linku do Eureki.

1. Źródło najpierw, odpowiedź potem. Odpowiedź bez sygnatury, daty i linku traktuj jako hipotezę.
2. Każdą kwotę, próg i termin sprawdź w aktualnym tekście przepisu, nie w interpretacji. Interpretacja pokazuje, jak organ stosował przepis w dniu jej wydania.
3. Przy interpretacji czytaj ocenę organu, nie tylko tezę i nie stanowisko wnioskodawcy.
4. Pamiętaj, że cudza interpretacja nie chroni klienta. Chroni wnioskodawcę. Więcej o tym w artykule Czy interpretacja indywidualna klienta jest nadal aktualna?
5. Nie wpisuj do zapytań danych, które identyfikują klienta: nazwisk, NIP-ów, nazw kontrahentów. Do wyszukania przepisu wystarczy opis sytuacji.
6. Ostateczną kwalifikację zostaw sobie. Narzędzie znajduje i porządkuje źródła, decyzję podejmuje biuro.

Jeżeli biuro pracuje w Claude albo ChatGPT, przepisy, interpretacje MF i orzeczenia można podłączyć bezpośrednio do asystenta. Instrukcję i gotowy tekst instrukcji dla asystenta znajdziesz na stronie AI dla księgowych. Bez podłączania niczego możesz też opisać pytanie klienta o VAT lub CIT w PrawMi i zobaczyć odpowiedź ze źródłami.