Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, zwany dalej „Kościołem”, stanowi część Powszechnego Kościoła Prawosławnego i zachowuje z nim jedność w sprawach dogmatycznych i kanonicznych. Jest niezależny od jakiejkolwiek pozakrajowej władzy duchownej i świeckiej.
Ustawa z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Dz.U. 1991 poz. 287
Zobacz w ISAP →1.Kościół rządzi się w swych sprawach wewnętrznych własnym
prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza
swoimi sprawami.
2.Kościół w swej działalności wewnętrznej posługuje się językiem staro-
-cerkiewno-słowiańskim i językami ojczystymi swych wyznawców.
1.Ustawa określa zasady stosunku Państwa do Kościoła, w tym sytuację
prawną i majątkową Kościoła.
2.W sprawach odnoszących się do Kościoła, nieuregulowanych niniejszą
ustawą, stosuje się ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia
i wyznania (Dz. U. z 2022 r. poz. 1435 i
1700)
1.Problemy związane ze stosunkami między Państwem a Kościołem oraz
sprawy interpretacji niniejszej ustawy rozpatrują wspólne zespoły składające się
z upoważnionych przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Świętego Soboru
Biskupów, na zasadzie parytetu.
2.Przepis ust. 1 nie narusza właściwości organów państwowych oraz organów
Kościoła.
1.W skład struktury organizacyjnej Kościoła wchodzą osoby prawne
wymienione w art. 6.
2.Ilekroć w ustawie jest mowa o władzy kościelnej, rozumie się przez to organ
właściwej kościelnej osoby prawnej.
1.Osobami prawnymi Kościoła, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 1, są:
1)Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jako całość (Metropolia);
2)diecezje;
3)Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego;
4)parafie;
5)klasztory;
6)prawosławne seminaria duchowne;
7)szkoły ikonografii lub śpiewu cerkiewnego;
8)Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia;
9)prawosławne diecezjalne ośrodki miłosierdzia;
10)Bractwo Młodzieży Prawosławnej;
11)bractwa cerkiewne.
2.Organami osób prawnych wymienionych w ust. 1 są:
1)dla Kościoła jako całości – Sobór Lokalny, Święty Sobór Biskupów,
Prawosławny Metropolita Warszawski i Całej Polski, zwany dalej
„Metropolitą”;
2)dla diecezji – biskup diecezjalny;
3)dla Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego – Prawosławny Ordynariusz
Wojskowy;
4)dla parafii – proboszcz;
5)dla klasztoru – przełożony (przełożona);
6)dla prawosławnego seminarium duchownego – rektor;
7)dla szkół ikonografii i śpiewu cerkiewnego – dyrektorzy;
8)dla Prawosławnego Metropolitalnego Ośrodka Miłosierdzia – dyrektor;
9)dla prawosławnego diecezjalnego ośrodka miłosierdzia – dyrektor;
10)dla Bractwa Młodzieży Prawosławnej – przewodniczący;
11)dla bractwa cerkiewnego – przewodniczący.
3.Sobór Lokalny, będący Soborem Krajowym Kościoła, jest jego najwyższą
władzą.
4.Kompetencje Soboru Lokalnego, Świętego Soboru Biskupów i Metropolity
ustala Statut Wewnętrzny Kościoła, który uchwala Sobór Lokalny. Postanowienia
Statutu nie mogą być sprzeczne z niniejszą ustawą.
5.Kompetencje biskupa diecezjalnego przysługują również Metropolicie
i arcybiskupom w kierowanych przez nich diecezjach.
6.W sprawach majątkowych Kościół jako całość reprezentuje Metropolita.
7.Przełożeni (przełożone) klasztorów mogą używać innych, tradycyjnych nazw.
Inne jednostki organizacyjne Kościoła mogą, na wniosek Świętego Soboru Biskupów, uzyskać osobowość prawną w drodze rozporządzenia Ministra- Szefa Urzędu Rady Ministrów1).
Kościelna osoba prawna nie odpowiada za zobowiązania innej kościelnej osoby prawnej.
Kościelne wydawnictwa, zakłady wytwórcze, usługowe i handlowe, zakłady charytatywno-opiekuńcze, szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze, nieposiadające osobowości prawnej, działają w ramach kościelnych osób prawnych, które je powołały.
1.Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 6 ust. 1
pkt 2–11, nabywają osobowość prawną z chwilą powiadomienia właściwego organu
administracji rządowej o ich utworzeniu przez władzę kościelną.
2.Właściwym organem jest:
1)odnośnie osób prawnych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 2, 3, 8 i 10 – minister
właściwy do spraw wyznań religijnych2);
2)w pozostałych przypadkach – wojewoda.
3.Powiadomienie powinno zawierać:
1)nazwę kościelnej osoby prawnej;
2)jej siedzibę;
3)w odniesieniu do diecezji i parafii – ich zasięg terytorialny.
4.Właściwa władza kościelna powiadamia niezwłocznie organ administracji
rządowej wymieniony w ust. 2 o:
1)zmianach dotyczących nazwy i siedziby kościelnej osoby prawnej oraz o zmianie
jej granic;
2)połączeniu, podziale i zniesieniu kościelnych osób prawnych.
5.Odpis powiadomienia, o którym mowa w ust. 3 i 4, z umieszczonym na nim
potwierdzeniem odbioru, jest dowodem uzyskania osobowości prawnej.
6.O powołaniu i odwołaniu osoby sprawującej funkcje organu osoby prawnej
władza kościelna powiadamia właściwy organ administracji rządowej. Powiadomienie
obejmuje imię i nazwisko, obywatelstwo oraz miejsce zamieszkania danej osoby.
1.Utworzenie lub zniesienie jednostki organizacyjnej Kościoła za
granicą Rzeczypospolitej Polskiej może nastąpić przy zachowaniu przepisów prawa
państwa, na którego terytorium ma ona swoją siedzibę.
2.Przed utworzeniem jednostki organizacyjnej Kościoła, o której mowa w ust. 1,
Święty Sobór Biskupów zasięga opinii Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów1).
Niezgłoszenie uzasadnionych zastrzeżeń w terminie 60 dni od daty powiadomienia
uważa się za wyrażenie zgody.
1.Organizowanie kultu publicznego i jego sprawowanie podlegają
wyłącznie władzy kościelnej.
2.Religijne uroczystości pogrzebowe i nabożeństwa za zmarłych mogą być
sprawowane na cmentarzach komunalnych przy zachowaniu obowiązujących
przepisów porządkowych.
1.Małżeństwo zawarte w formie przewidzianej prawem wewnętrznym
Kościoła wywołuje skutki cywilne, jeżeli odpowiada wymaganiom określonym
w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
2.Osobę duchowną, przed którą składa się oświadczenia o zawarciu małżeństwa,
określa prawo wewnętrzne Kościoła.
Trasa i czas procesji lub pielgrzymki na drogach publicznych podlegają uzgodnieniu, w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego, z właściwymi organami administracji rządowej lub samorządowej.
1.Osoby należące do Kościoła mają prawo do obchodzenia świąt
prawosławnych również według kalendarza juliańskiego; są to:
1)7 stycznia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia;
2)8 stycznia – drugi dzień Bożego Narodzenia;
3)19 stycznia – Chrzest Pański;
4)7 kwietnia – Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny;
5)drugi dzień Wielkiej Nocy;
6)19 sierpnia – Przemienienie Pańskie;
7)28 sierpnia – Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny.
2.Osobom określonym w ust. 1 przysługuje zwolnienie od pracy lub nauki
w tych dniach bez prawa do wynagrodzenia, jeżeli święta te nie są dniami ustawowo
wolnymi od pracy.
3.Osoby niepełnoletnie mogą korzystać z prawa określonego w ust. 2 na
wniosek swych rodziców lub opiekunów prawnych.
1.Kościół ma prawo do prowadzenia katechezy i nauczania religii.
2.Katecheza i nauczanie religii są organizowane na zasadach i w trybie
przewidzianych w odrębnych przepisach.
Kościelne osoby prawne mają prawo zakładać i prowadzić szkoły oraz inne placówki oświatowo-wychowawcze i opiekuńczo-wychowawcze na zasadach organizacyjnych i programowych określonych przez odpowiednie ustawy. Mają one charakter wyznaniowy i podlegają władzy kościelnej.
1.Do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych
placówkach oświatowo-wychowawczych oraz placówkach opiekuńczo-
-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne, a także do świeckich
nauczycieli w seminariach duchownych oraz w szkołach ikonografii i śpiewu
cerkiewnego stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców
zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych
oraz opiekuńczo-wychowawczych, z uwzględnieniem ust. 2.
2.Szczegółowy zakres uprawnień i obowiązków, o których mowa w ust. 1,
określa Minister Edukacji Narodowej3) na wniosek Świętego Soboru Biskupów.
3.Pracownikom szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych oraz
placówek opiekuńczo-wychowawczych, niebędącym nauczycielami lub
wychowawcami, przysługują uprawnienia i świadczenia, przewidziane dla tej
kategorii pracowników zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach.
1.4) Uczącym się w szkołach prowadzonych przez kościelne osoby
prawne przysługują świadczenia społecznej służby zdrowia i ulgi w opłatach za
przejazdy publicznymi środkami lokomocji na równi z uczniami szkół państwowych.
2.Rodzicom lub opiekunom prawnym uczniów szkół kościelnych przysługuje
prawo do zasiłków rodzinnych.
1.Świętemu Soborowi Biskupów przysługuje prawo tworzenia
i prowadzenia wyższych szkół teologicznych.
2.Poręcza się Kościołowi prawo do kształcenia w zakresie teologii
prawosławnej w samodzielnej jednostce naukowo-dydaktycznej w ramach
Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.
3.Władzy kościelnej przysługuje także prawo tworzenia kościelnych instytutów
naukowych i naukowo-dydaktycznych.
4.Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie jest wyższą szkołą
teologiczną uprawnioną do nadawania absolwentom tytułu zawodowego licencjata
teologii prawosławnej. Tytuł ten jest równoważny z tytułem zawodowym licencjata
nadawanym przez państwowe szkoły wyższe.
Osoby duchowne i członkowie wspólnot klasztornych mają prawo kształcenia się w szkołach państwowych wszystkich stopni i rodzajów. Podlegają oni obowiązującym przepisom, zachowując prawo do noszenia stroju duchownego.
1.Wszystkim osobom pełniącym służbę wojskową, a także ich
rodzinom zapewnia się swobodę spełniania, zależnie od ich woli, praktyk religijnych.
2.Żołnierzom w czynnej służbie wojskowej zapewnia się możliwość
uczestniczenia – poza terenem jednostek wojskowych – w Liturgii Świętej w niedziele
i święta prawosławne, jeżeli w miejscowości stacjonowania jednostki wojskowej lub
w jej pobliżu znajduje się cerkiew prawosławna i jeżeli nie koliduje to z ważnymi
obowiązkami służbowymi.
3.Kapelani wojskowi mają pełną swobodę realizacji zasad zawartych w ust. 1
i 2, w szczególności przez indywidualny kontakt z żołnierzami, w tym także na terenie
jednostek wojskowych.
1.Do kapelanów wojskowych mają zastosowanie przepisy o służbie
wojskowej żołnierzy zawodowych. Kapelani stanowią wyodrębniony korpus osobowy
żołnierzy zawodowych.
2.Kapelani wojskowi podlegają w zakresie służby wojskowej organom
wojskowym, a w zakresie duszpasterstwa – władzom kościelnym.
3.Statut duszpasterstwa wojskowego opracowywany jest w porozumieniu
z Ministrem Obrony Narodowej, z uwzględnieniem właściwości wynikających
z ust. 2. Statut jest uchwalany przez Święty Sobór Biskupów, a ogłaszany przez
Ministra Obrony Narodowej.
1.Duszpasterstwo wojskowe prowadzi swoją działalność w ramach
Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego.
2.Prawosławnym Ordynariatem Wojska Polskiego kieruje Prawosławny
Ordynariusz Wojskowy.
3.Prawosławnego Ordynariusza Wojskowego, po przedstawieniu kandydatury
przez Święty Sobór Biskupów, mianuje Minister Obrony Narodowej.
4.Prawosławny Ordynariusz Wojskowy przestaje pełnić swoje funkcje z chwilą:
1)zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej;
2)przyjęcia jego prośby o rezygnację przez Ministra Obrony Narodowej i Święty
Sobór Biskupów;
3)odwołania go ze stanowiska przez Ministra Obrony Narodowej lub Święty Sobór
Biskupów. Decyzje te wymagają wspólnego uzgodnienia.
1.Prawosławny Ordynariusz Wojskowy, w porozumieniu ze Świętym
Soborem Biskupów, przedstawia Ministrowi Obrony Narodowej wniosek w sprawie
powoływania kapelanów wojskowych i zwalniania ich z zawodowej służby
wojskowej.
2.Kapelani wojskowi sprawują służbę duszpasterską na terenie poszczególnych
diecezji. W każdej diecezji powinien być powołany co najmniej jeden kapelan
wojskowy.
3.Stosownie do potrzeb duszpasterstwa wojskowego mogą być tworzone
wojskowe parafie prawosławne.
1.Przepisy dotyczące odraczania zasadniczej służby wojskowej ze
względu na odbywanie nauki mają zastosowanie również do alumnów Prawosławnego
Seminarium Duchownego oraz nowicjuszy zakonnych.
2.Duchowni po otrzymaniu święceń i zakonnicy po złożeniu ślubów zakonnych
zostają przeniesieni do rezerwy. Nie są oni powoływani do odbywania ćwiczeń
wojskowych w czasie pokoju, z wyjątkiem przypadku przeszkolenia, za zgodą
biskupa diecezjalnego lub przełożonego klasztoru, do pełnienia funkcji kapelana.
3.W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osoby, o których mowa
w ust. 1 i 2, przeznacza się stosownie do potrzeb sił zbrojnych:
1)duchownych – do pełnienia funkcji kapelanów wojskowych;
2)alumnów Prawosławnego Seminarium Duchownego oraz zakonników – do
służby sanitarnej lub służby w obronie cywilnej.
4.W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny właściwe organy wojskowe,
w porozumieniu z biskupem diecezjalnym, zapewniają pozostawienie do
duszpasterskiej obsługi ludności niezbędnej liczby duchownych spośród tych, którzy
podlegają mobilizacji.
1.Dzieciom i młodzieży przebywającym w zakładach wychowawczych
i opiekuńczych, jak również w sanatoriach, prewentoriach i szpitalach, a także na
krajowych obozach i koloniach zapewnia się prawo wykonywania praktyk religijnych
i katechizacji z zachowaniem wzajemnej tolerancji. W szczególności mają one prawo
do udziału w Liturgii Świętej w niedziele i święta prawosławne.
2.Szczegółowe przepisy w sprawach, o których mowa w ust. 1, wydadzą
Minister Edukacji Narodowej3) oraz Minister Zdrowia i Opieki Społecznej5),
w porozumieniu ze Świętym Soborem Biskupów.
1.Osobom przebywającym w szpitalach oraz w zakładach pomocy
społecznej zapewnia się prawo wykonywania praktyk religijnych i korzystania
z posług religijnych.
2.W celu realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, kierownicy
właściwych zakładów państwowych zatrudnią kapelanów, jeżeli zostaną oni
skierowani przez biskupa diecezjalnego, oraz przeznaczą odpowiednie pomieszczenie
na kaplicę lub udostępnią do tego celu inne pomieszczenia.
6) 1. Osoby tymczasowo aresztowane mogą wykonywać praktyki religijne i wysłuchiwać nabożeństw transmitowanych przez środki masowego przekazywania oraz, za zgodą organu, do którego dyspozycji pozostają, korzystać z indywidualnych posług religijnych.
2.Osobom skazanym zapewnia się możliwość wykonywania praktyk
religijnych, korzystania z posług religijnych oraz uczestniczenia w nabożeństwach
odprawianych w niedziele i święta prawosławne w odpowiednio przystosowanym
pomieszczeniu w zakładzie, w którym przebywają. Osobom, które nie mogą
uczestniczyć w odprawianych na terenie zakładu nabożeństwach, należy zapewnić,
w miarę potrzeby, w oddzielnych pomieszczeniach, możliwość wysłuchania
nabożeństw transmitowanych przez środki masowego przekazywania.
3.Nieletnim przebywającym w okręgowych ośrodkach wychowawczych,
zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich zapewnia się możliwość
wykonywania praktyk religijnych, korzystania z katechizacji i posług religijnych,
uczestniczenia w Liturgii Świętej w niedziele i święta prawosławne. Nieletnim, którzy
nie mogą uczestniczyć w Liturgii Świętej, należy zapewnić, w miarę potrzeby, w
oddzielnych pomieszczeniach, możliwość wysłuchania nabożeństw transmitowanych
przez środki masowego przekazywania.
4.W celu realizacji uprawnień osób wymienionych w ust. 1–3 kierownicy
odpowiednich zakładów zawierają umowy w sprawie nieodpłatnego wykonywania
obowiązków kapelana z duchownymi skierowanymi przez biskupa diecezjalnego.
1.Osobom należącym do Kościoła zapewnia się swobodę zrzeszania
w celu realizacji zadań wynikających z misji Kościoła.
2.Prawo określone w ust. 1 jest wykonywane w ramach:
1)bractw wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 10 i 11 oraz organizacji kościelnych, do
których nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach;
2)bractw prawosławnych.
1.Organizacjami kościelnymi w rozumieniu ustawy są organizacje
zrzeszające osoby należące do Kościoła:
1)erygowane przez biskupa diecezjalnego, a w odniesieniu do organizacji
o zasięgu ponaddiecezjalnym – przez Święty Sobór Biskupów;
2)założone przez wiernych z udziałem proboszcza lub przełożonego klasztoru za
zezwoleniem władzy kościelnej, o której mowa w pkt 1.
2.Organizacje kościelne mają w szczególności na celu działalność na rzecz
formacji religijnej, kultu publicznego, nauki prawosławnej oraz przeciwdziałania
patologiom społecznym i ich skutkom.
3.Organizacje kościelne działają w ramach tych kościelnych osób prawnych,
w których zostały powołane. O erygowaniu organizacji o zasięgu ponaddiecezjalnym
Święty Sobór Biskupów powiadamia Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów1).
Organizacje wymienione w ust. 1 pkt 1 mogą nabywać osobowość prawną w trybie
art. 7.
4.Władze kościelne czuwają nad zgodnością działania organizacji z ich celami
religijnymi i moralnymi.
1.Bractwami prawosławnymi w rozumieniu ustawy są organizacje
założone za aprobatą władzy kościelnej, która zatwierdza im kapelana. Działają one
w łączności z hierarchią kościelną.
2.Bractwa prawosławne mogą prowadzić zgodną z nauką Kościoła działalność,
a w szczególności społeczno-kulturalną, oświatowo-wychowawczą, charytatywno-
-opiekuńczą oraz związaną ze zwalczaniem patologii społecznych i ich skutków.
3.Do bractw prawosławnych stosuje się przepisy prawa o stowarzyszeniach,
z tym że:
1)władzy kościelnej przysługuje prawo cofnięcia aprobaty, o której mowa w ust. 1;
2)wystąpienie do sądu z wnioskiem o rozwiązanie bractwa wymaga uzgodnienia
z biskupem diecezjalnym;
3)w przypadku likwidacji bractwa prawosławnego, do jego majątku stosuje się
odpowiednio przepisy o majątku zlikwidowanych kościelnych osób prawnych,
chyba że statut bractwa stanowi inaczej.
1.Osoby prawne Kościoła mają prawo prowadzenia właściwej dla
każdej z nich działalności charytatywno-opiekuńczej.
2.Dla prowadzenia działalności, o której mowa w ust. 1, władze kościelne są
uprawnione również do powołania:
1)Prawosławnego Metropolitalnego Ośrodka Miłosierdzia – jako instytucji
o zasięgu krajowym;
2)prawosławnych diecezjalnych ośrodków miłosierdzia – dla poszczególnych
diecezji.
3.Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia powołuje, nadaje mu
statut i nadzoruje Święty Sobór Biskupów.
4.Prawosławny Diecezjalny Ośrodek Miłosierdzia powołuje, nadaje mu statut
i nadzoruje biskup diecezjalny.
5.Klasztory prowadzą działalność charytatywno-opiekuńczą w zakresie
określonym w ich statutach lub odpowiednich aktach wewnętrznych.
6.Działalność charytatywno-opiekuńczą mogą prowadzić bractwa cerkiewne
w zakresie określonym w ich statutach.
1.Plany zagospodarowania przestrzennego obejmują także inwestycje
sakralne i kościelne oraz prawosławne cmentarze. Przeznaczenie terenu na te cele
ustala się w tych planach na wniosek biskupa diecezjalnego lub przełożonego
klasztoru.
2.Grunty przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele
wskazane w ust. 1, stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu
terytorialnego, będą oddawane w użytkowanie wieczyste albo sprzedawane
kościelnym osobom prawnym na ich wniosek.
Nie pobiera się opłat za użytkowanie wieczyste gruntów oddanych pod zakłady charytatywno-opiekuńcze i punkty katechetyczne.
1.Parafie mają prawo posiadania, zarządzania oraz zakładania
i poszerzania cmentarzy.
2.Przepis ust. 1 ma również zastosowanie do klasztorów w odniesieniu do ich
wyodrębnionych cmentarzy.
3.W miejscowościach, gdzie nie ma cmentarzy komunalnych, zarząd cmentarza
umożliwia pochowanie na cmentarzach, o których mowa w ust. 1, na równych
prawach, także innych zmarłych.
4.Przepisy ust. 1–3 nie naruszają ogólnych przepisów o cmentarzach i chowaniu
zmarłych, o planowaniu przestrzennym oraz o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
1.Kościół ma prawo emitowania w państwowych środkach masowego
przekazywania nabożeństw w niedziele i święta prawosławne oraz swoich programów
religijno-moralnych i kulturalnych.
2.Sposób realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, regulują porozumienia
między Świętym Soborem Biskupów a jednostkami publicznej radiofonii i telewizji.
1.Kościelne osoby prawne mają prawo zakładania i posiadania
archiwów i muzeów.
2.Kościelne osoby prawne mają prawo do gromadzenia zbiorów bibliotecznych
na cele wewnętrzne i publiczne. O podjęciu publicznego udostępnienia zbiorów
władza kościelna powiadamia organ właściwy do rejestracji bibliotek.
Instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną, a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa kultury.
Kościołowi i jego osobom prawnym przysługuje prawo nabywania, posiadania i zbywania mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania swoim majątkiem.
1.Majątek i przychody kościelnych osób prawnych podlegają ogólnym
przepisom podatkowym, z wyjątkami określonymi w ust. 2–7.
2.Kościelne osoby prawne są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów
ze swojej działalności niegospodarczej. W tym zakresie osoby te nie mają obowiązku
prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy o zobowiązaniach
podatkowych7).
3.Dochody z działalności gospodarczej kościelnych osób prawnych oraz spółek,
których udziałowcami są wyłącznie te osoby, są zwolnione od opodatkowania
w części, w jakiej zostały przeznaczone w roku podatkowym lub w roku po nim
następującym na cele kultowe, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne,
działalność charytatywno-opiekuńczą, punkty katechetyczne, konserwację zabytków
oraz na inwestycje sakralne i te inwestycje kościelne, których przedmiotem są punkty
katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze, jak również remonty tych
obiektów.
4.Kościelne osoby prawne są zwolnione od podatku od nieruchomości lub ich
części, stanowiących własność tych osób lub używanych przez nie na podstawie
innego tytułu prawnego na cele niemieszkalne, z wyjątkiem części zajmowanej na
wykonywanie działalności gospodarczej.
5.Zwolnienie od podatku od nieruchomości obejmuje nieruchomości lub ich
części, przeznaczone na cele mieszkalne duchownych i członków wspólnot
klasztornych, jeżeli:
1)są one wpisane do rejestru zabytków;
2)służą jako internaty przy szkołach i seminariach duchownych, klasztory, domy
księży emerytów;
3)znajdują się w diecezjalnych budynkach biskupich.
6.Nabywanie i zbywanie rzeczy i praw majątkowych przez kościelne osoby
prawne w drodze czynności prawnych oraz spadkobrania, zapisu i zasiedzenia jest
zwolnione od podatku od spadków i darowizn oraz opłaty skarbowej, jeżeli ich
przedmiotem są:
1)rzeczy i prawa nieprzeznaczone do działalności gospodarczej;
2)sprowadzone z zagranicy maszyny, urządzenia i materiały poligraficzne oraz
papier.
7.Darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą są wyłączone
z podstawy opodatkowania darczyńców podatkiem dochodowym i podatkiem
wyrównawczym8), jeżeli kościelna osoba prawna przedstawi darczyńcy pokwitowanie
odbioru oraz w okresie dwóch lat od dnia przekazania darowizny sprawozdanie
o przeznaczeniu jej na tę działalność. W odniesieniu do darowizn na inne cele mają
zastosowanie ogólne przepisy podatkowe.
8.Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 9, mogą być na
wniosek kościelnej osoby prawnej uznane przez właściwą izbę skarbową za odrębne
podmioty podatkowe, jeżeli są organizacyjnie wyodrębnione.
9.Nabywanie rzeczy i praw majątkowych, o których mowa w ust. 6, jest
zwolnione od opłat sądowych i notarialnych, z wyłączeniem opłat kancelaryjnych.
Zwalnia się z należności celnych przywozowych towary przeznaczone na cele charytatywno-opiekuńcze i oświatowo-wychowawcze oraz towary o charakterze kulturalnym przeznaczone na cele kultu, przywożone dla kościelnych osób prawnych, w granicach i na warunkach określonych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. Urz. UE L 324 z 10.12.2009, str.
23)
1.Kościelne osoby prawne mają prawo do zbierania ofiar na cele
religijne, kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą i oświatowo-wychowawczą
oraz na utrzymanie duchownych i członków wspólnot klasztornych.
2.Zbiórki wymienione w ust. 1 nie wymagają zgłoszenia, jeżeli odbywają się
w obrębie terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach
zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony.
1.Kościelne osoby prawne mogą zakładać fundacje. Do fundacji tych
stosuje się ogólnie obowiązujące przepisy o fundacjach ze zmianami wynikającymi
z przepisów ust. 2–5.
2.Przewidziane w przepisach o fundacjach uprawnienia właściwego ministra lub
wojewody, w odniesieniu do fundacji, o których mowa w ust. 1, przysługują także
kościelnej osobie prawnej będącej fundatorem lub wskazanej w statucie fundacji.
3.W razie stwierdzonych nieprawidłowości w zarządzaniu fundacją, właściwy
minister lub wojewoda zwraca się do kościelnej osoby prawnej będącej fundatorem
lub wskazanej w statucie fundacji o spowodowanie usunięcia nieprawidłowości,
wyznaczając termin nie krótszy niż trzy miesiące. Po bezskutecznym upływie tego
terminu można zastosować środki określone w przepisach o fundacjach.
4.W razie konieczności poddania fundacji zarządowi przymusowemu, w myśl
przepisów o fundacjach, zarząd ten będzie sprawowała kościelna osoba prawna
wyznaczona przez Święty Sobór Biskupów.
5.Jeżeli statut fundacji nie stanowi inaczej, w razie jej likwidacji:
1)do jej majątku znajdującego się w kraju stosuje się odpowiednio przepis art. 44;
2)o przeznaczeniu jej majątku znajdującego się za granicą zdecyduje Święty Sobór
Biskupów.
W razie zniesienia kościelnej osoby prawnej, jej majątek przechodzi na nadrzędną kościelną osobę prawną, a jeśli taka osoba nie istnieje, majątek ten przechodzi na Kościół jako całość.
Niezależnie od ustawowego ubezpieczenia duchownych kościelne osoby prawne mogą prowadzić wewnętrzną działalność ubezpieczeniową na rzecz duchownych, która w rozumieniu ustawy jest działalnością niegospodarczą.
1.Nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie
ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich
własnością, jeżeli:
1)podlegały ustawie z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego
majątków Kościoła Prawosławnego (Dz. U. poz. 370), bez względu na to, czy
w myśl tej ustawy przechodziły z mocy prawa na własność Państwa;
2)podlegały przejęciu na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r.
o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom
posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U.
poz. 87, z późn. zm.9)), a zostały pozostawione, wydzierżawione lub przekazane
kościelnym osobom prawnym;
3)znajdują się na nich cmentarze grzebalne lub obiekty sakralne wraz z obiektami
towarzyszącymi, z zastrzeżeniem art. 49; dotyczy to również obiektów
położonych na obszarze m.st. Warszawy.
2.Przez „obiekty towarzyszące” obiektom sakralnym rozumie się położone
w sąsiedztwie obiektów sakralnych: budynki mieszkalne i gospodarcze proboszcza,
wikariusza i psalmisty, budynki stanowiące mieszkanie pracowników świeckich
parafii oraz budynki punktu katechetycznego.
3.Stwierdzenie przejścia własności nieruchomości lub ich części, o których
mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji wojewody.
4.Nabycie własności nieruchomości lub ich części na podstawie ust. 1 jest wolne
od podatków i opłat z tym związanych, a wynikające z niego wpisy do ksiąg
wieczystych i ich zakładanie są wolne od opłat.
5.Postępowanie sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości, o której
mowa w ust. 1, ulega zawieszeniu do czasu wydania decyzji, o której mowa w ust. 3.
1.Na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie
w przedmiocie nieodpłatnego przekazania im na własność niepozostających w ich
władaniu nieruchomości lub ich części:
1)o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 1 w celu przywrócenia w nich sprawowania
kultu religijnego lub działalności oświatowo-wychowawczej, opiekuńczo-
-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej;
2)o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 w celu wydzielenia w nich:
a)gospodarstw rolnych proboszczów, jeżeli nie wydzielono ich wcześniej,
b)gospodarstw rolnych do 50 ha dla biskupów diecezjalnych i Prawosławnego
Seminarium Duchownego,
c)gospodarstw rolnych do 5 ha na potrzeby klasztorów;
3)przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych;
4)wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie
zostało wypłacone lub nie zostało podjęte;
5)przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu
prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te
przejęcia.
2.Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby
trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników
indywidualnych.
1.Wnioski, o których mowa w art. 47 ust. 1, mogą być składane
w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie ustawy do Ministra-Szefa Urzędu Rady
Ministrów1). Roszczenia niezgłoszone w tym terminie wygasają.
2.Minister-Szef Urzędu Rady Ministrów1) wydając decyzję może:
1)przywrócić własność nieruchomości, o których mowa w art. 47 ust. 1;
2)przenieść własność nieruchomości zamiennej, gdy przywrócenie własności
natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;
3)przyznać odszkodowanie według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości
w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2,
z wyjątkiem nieruchomości, o których mowa w art. 47 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b
i c.
3.W odniesieniu do nieruchomości położonych na obszarze objętym dekretem
z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.
Warszawy (Dz. U. poz.
279)przedmiotem postępowania administracyjnego jest
przywrócenie własności budynków wraz z ustanowieniem użytkowania wieczystego
odpowiednich gruntów
4.Przejście własności nieruchomości lub ich części na podstawie ust. 2 jest
wolne od opłat związanych z tym przejściem, a wynikające z niego wpisy do ksiąg
wieczystych i ich zakładanie są wolne od opłat.
5.Przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 47 i ustępach
poprzedzających, mogą być także nieruchomości pozostające w Zasobie Własności
Rolnej Skarbu Państwa. Wydzielenie nieruchomości w celu przekazania kościelnej
osobie prawnej następuje za zgodą Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
1.Wnioski kościelnych osób prawnych wniesione w trybie
określonym w art. 47 ust. 1, w stosunku do których nie zostały zakończone
postępowania administracyjne, stają się przedmiotem postępowania regulacyjnego
wszczynanego na wniosek jednej ze stron dotychczasowego postępowania.
2.Postępowanie regulacyjne, o którym mowa w ust. 1, przeprowadza Komisja
Regulacyjna do Spraw Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, zwana
dalej „Komisją”, w skład której wchodzi po dwóch przedstawicieli Ministra Spraw
Wewnętrznych i Administracji10) oraz Prawosławnego Metropolity Warszawskiego
i Całej Polski.
3.Szczegółowy tryb postępowania regulacyjnego oraz wynagrodzenie dla
członków Komisji i personelu pomocniczego określa, w drodze zarządzenia, Minister
Spraw Wewnętrznych i Administracji11) w porozumieniu z Prawosławnym
Metropolitą Warszawskim i Całej Polski.
4.Postępowanie regulacyjne wszczyna się z chwilą złożenia wniosku w Komisji.
5.Postępowania administracyjne dotyczące nieruchomości, w stosunku do
których wszczęto postępowania regulacyjne, ulegają zawieszeniu, a organy
prowadzące te postępowania przekazują ich akta do Komisji.
6.Komisja, rozpatrując wnioski, związana jest granicami określonymi w art. 48
ust. 2 i art. 50.
7.Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, z mienia których
państwowych jednostek organizacyjnych lub gmin może być wyłączona
nieruchomość zamienna lub na którą państwową jednostkę organizacyjną może być
nałożony obowiązek zapłaty odszkodowania.
8.Uczestnikami postępowania regulacyjnego są, oprócz wnioskodawcy,
wszystkie zainteresowane jednostki państwowe, samorządowe i kościelne.
9.Uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą zawrzeć ugodę przed zespołem
orzekającym. Jeżeli ugoda nie zostanie zawarta, zespół orzekający wydaje orzeczenie.
10.Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby
trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników
indywidualnych.
11.Ugody zawarte przed zespołem orzekającym, jak i orzeczenia
uwzględniające wnioski, powinny określać:
1)stan prawny nieruchomości;
2)związane z tym stanem obowiązki uczestników postępowania, a w szczególności
obowiązek wydania nieruchomości w wyznaczonym terminie, jeżeli nie znajduje
się ona we władaniu wnioskodawcy;
3)w razie przyznania odszkodowania – obowiązek i termin zapłaty należnej z tego
tytułu kwoty.
12.Od orzeczenia zespołu orzekającego nie przysługuje odwołanie.
1.Ugody i orzeczenia mają moc sądowych tytułów egzekucyjnych.
2.Ugody i orzeczenia stanowią podstawę do dokonywania wpisów w księgach
wieczystych i w ewidencji gruntów.
1.Postępowanie regulacyjne jest wolne od opłat.
2.Nabycie własności nieruchomości lub ich części na podstawie ugody lub
orzeczenia jest wolne od podatków i opłat z tym związanych, a wynikające z tego
wpisy do ksiąg wieczystych i ich zakładanie są wolne od opłat.
1.Jeżeli zespół orzekający nie uzgodni orzeczenia, zawiadamia o tym
pisemnie uczestników postępowania regulacyjnego.
2.Uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą w terminie sześciu miesięcy od
otrzymania zawiadomienia wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania
sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte – wystąpić na drogę
sądową pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Przy rozpoznawaniu sprawy sąd stosuje
zasady określone w art. 47 ust. 1, art. 48 ust. 2 i art. 50.
1.Na wniosek Kościoła lub jego osób prawnych wojewoda lub inny
organ wykonujący w imieniu Skarbu Państwa prawa wynikające z własności
nieruchomości albo organy gmin w zakresie swoich właściwości – mogą nieodpłatnie
przekazać Kościołowi lub jego osobom prawnym własność nieruchomości lub ich
części:
1)jeżeli są one niezbędne do sprawowania kultu religijnego lub działalności
kościelnych osób prawnych w zakresie charytatywno-opiekuńczym lub
oświatowo-wychowawczym;
2)w celu utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego parafii działających
na Ziemiach Zachodnich i Północnych, o powierzchni do 15 ha użytków rolnych
łącznie dla jednej parafii.
2.Przepis art. 46 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
1.Uregulowanie stanu prawnego nieruchomości lub ich części, które
przeszły na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r.
o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do
ZSRR (Dz. U. poz. 318, z późn. zm.12)), a były własnością diecezji, parafii, klasztorów
lub innych instytucji grecko-katolickich (unickich) Diecezji Przemyskiej obrządku
grecko-katolickiego oraz Administracji Apostolskiej Łemkowszczyzny i które
pozostają we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych określi odrębna
ustawa.
2.Do czasu wydania tej ustawy Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
i Kościół Katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego na mocy porozumienia
biskupów diecezjalnych mogą wspólnie użytkować świątynie pozostające we
władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych w dniu wejścia w życie
niniejszej ustawy.
Majątek nieruchomy, przekazany na własność gminie w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. poz. 191, z późn. zm.13)), podlega postępowaniu, o którym mowa w art. 47 i 48 niniejszej ustawy.
Dowodem posiadania osobowości prawnej przez istniejące w dniu wejścia w życie ustawy osoby prawne wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2–10 jest wymienienie ich w wykazie parafii i jednostek organizacyjnych Kościoła, który władza kościelna złoży, w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, organom administracji, wymienionym w art. 10 ust. 2.
Do czasu zwołania Soboru Lokalnego, Statut Wewnętrzny Kościoła jest uchwalany przez Święty Sobór Biskupów.
Wnioski, o których mowa w art. 48e ust. 1, mogą być składane w terminie do dnia 31 grudnia 1998 r.
Tracą moc:
1)dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 listopada 1938 r.
o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
(Dz. U. poz. 597 oraz z 1945 r. poz. 271 i 273);
2)ustawa z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków
Kościoła Prawosławnego (Dz. U. poz. 370).
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia14).
Masz pytanie dotyczące tej ustawy?
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który pomoże Ci zrozumieć przepisy.
Zapytaj AI o tę ustawę