Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. W takim wypadku udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy.
Art. 80 Kodeksu postępowania karnego wprowadza instytucję obrony obligatoryjnej w postępowaniu przed sądem okręgowym, gdy oskarżonemu zarzucono zbrodnię. Oznacza to, że oskarżony nie może prowadzić sprawy samodzielnie, lecz musi korzystać z pomocy obrońcy. Przepis wyraźnie stanowi, że oskarżony musi mieć obrońcę, co wyklucza jakąkolwiek dowolność w tym zakresie. Udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy, co dodatkowo podkreśla wagę tej gwarancji procesowej. Obrona obligatoryjna ma na celu wyrównanie szans procesowych oskarżonego, który stoi przed najpoważniejszymi zarzutami. Dzięki temu postępowanie jest rzetelne i zgodne z konstytucyjnym prawem do obrony.
Przepis Art. 80 KPK znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, postępowanie toczy się przed sądem okręgowym, a nie przed sądem rejonowym. Po drugie, oskarżonemu zarzucono zbrodnię, czyli najcięższą kategorię przestępstw według Kodeksu karnego. Jeżeli obie te okoliczności występują, oskarżony bezwzględnie musi mieć obrońcę. Obowiązek ten istnieje niezależnie od woli oskarżonego, jego sytuacji majątkowej czy stanu zdrowia. Jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, sąd musi wyznaczyć obrońcę z urzędu. Ponadto udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy, co oznacza, że sąd nie może prowadzić rozprawy bez obecności obrońcy. W razie niemożności stawienia się obrońcy sąd z reguły odracza rozprawę lub zarządza przerwę. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie podlega modyfikacji przez strony.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której Jan Kowalski zostaje oskarżony o rozbój z użyciem niebezpiecznego narzędzia, który spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu ofiary. Czyn ten kwalifikowany jest jako zbrodnia, a sprawa trafia do sądu okręgowego. Jan nie ma pieniędzy na adwokata i początkowo chce bronić się sam, jednak sąd informuje go, że w tej sprawie obrońca jest obowiązkowy. Na wniosek Jana sąd wyznacza obrońcę z urzędu, który analizuje akta i przygotowuje linię obrony. W dniu rozprawy głównej obrońca stawia się w sądzie; jego obecność jest odnotowana w protokole. Gdyby obrońca nagle zachorował, sąd musiałby odroczyć rozprawę, ponieważ bez obrońcy nie może procedować. Dzięki temu Jan ma realną szansę na rzetelny proces, a jego prawa są chronione.
W praktyce często pojawia się błędne przekonanie, że oskarżony może zrzec się obrońcy w sprawie o zbrodnię przed sądem okręgowym. Tymczasem Art. 80 KPK nie przewiduje takiej możliwości; obrona obligatoryjna ma charakter bezwzględny. Innym nieporozumieniem jest uznawanie, że udział obrońcy w rozprawie głównej jest wymagany tylko wtedy, gdy oskarżony składa wyjaśnienia. Przepis nie wprowadza takiego warunku, więc obrońca musi być obecny przez cały czas trwania rozprawy. Niektórzy mylnie sądzą, że wystarczy, aby obrońca pojawił się na początku rozprawy, a potem mógł wyjść. Taki pogląd jest niezgodny z przepisem, który mówi o obowiązkowym udziale. Zdarza się również, że strony nie dostrzegają, iż obowiązek dotyczy wyłącznie rozprawy głównej, a nie całego postępowania przed sądem okręgowym, jednak inne czynności też mogą wymagać obrońcy z innych przepisów. W razie wątpliwości co do zakresu obowiązków w konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Tak. Art. 80 KPK stanowi, że oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. Jest to obrona obligatoryjna, która nie zależy od woli oskarżonego.
Udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy, więc sąd nie może prowadzić rozprawy bez obrońcy. Z reguły sąd odracza rozprawę lub zarządza przerwę do czasu zapewnienia obecności obrońcy.
Nie. Obrona obligatoryjna z Art. 80 KPK ma charakter bezwzględny, więc oskarżony nie może skutecznie zrzec się obrońcy. Jeżeli nie ma obrońcy z wyboru, sąd wyznaczy obrońcę z urzędu.
Koszty obrońcy z urzędu pokrywa Skarb Państwa, ale sąd może obciążyć nimi oskarżonego w razie skazania, jeżeli jego sytuacja majątkowa na to pozwala. Szczegóły regulują przepisy o kosztach procesu.
Tak, udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy, co oznacza obecność przez cały czas trwania rozprawy. Nie wystarczy, aby obrońca pojawił się tylko na początku lub na wybranych czynnościach.
Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI