Art. 588.

Co stanowi przepis

Art. 588 KPK reguluje udzielanie przez polskie organy pomocy prawnej w sprawach karnych na rzecz sądów i prokuratur państw obcych. Zgodnie z § 1 zasadą jest, że polskie sądy i prokuratorzy taką pomoc udzielają na wniosek organów zagranicznych, a więc wykonują dla nich określone czynności procesowe. Paragraf 2 wprowadza bezwzględną przeszkodę: organ musi odmówić wykonania czynności i przekazać odmowę właściwym organom obcego państwa, jeżeli żądana czynność byłaby sprzeczna z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej albo naruszała jej suwerenność. Paragraf 3 przewiduje natomiast trzy podstawy odmowy fakultatywnej, czyli pozostawionej ocenie organu: gdy wykonanie czynności nie należy według prawa polskiego do zakresu działania sądu lub prokuratora, gdy państwo wnioskujące nie zapewnia w tym zakresie wzajemności oraz gdy wniosek dotyczy czynu, który nie jest przestępstwem według prawa polskiego. Paragraf 4 przesądza, że do czynności dokonywanych na wniosek organu obcego stosuje się ustawy polskie, jednak należy uczynić zadość życzeniu, aby zastosowano szczególny tryb postępowania lub szczególną formę, o ile nie jest to sprzeczne z zasadami polskiego porządku prawnego. Koszty pomocy prawnej ustala się według reguł z art. 616-619 KPK (§ 5).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy do polskiego sądu lub prokuratora wpływa wniosek organu obcego państwa o dokonanie czynności na potrzeby toczącego się za granicą postępowania karnego. Chodzi o czynności takie jak przesłuchanie świadka, biegłego lub podejrzanego, doręczenie pisma, oględziny, przeszukanie czy zabezpieczenie dowodów rzeczowych. Organ polski bada najpierw, czy nie zachodzi obligatoryjna przeszkoda z § 2, a następnie ocenia, czy nie występuje któraś z przesłanek fakultatywnych z § 3. Jeżeli pomoc jest udzielana, czynność przeprowadza się według polskiej procedury karnej, z możliwym uwzględnieniem szczególnej formy wskazanej przez organ wnioskujący.

Przykład

Prokuratura innego państwa prowadzi śledztwo o oszustwo i zwraca się do polskiej prokuratury o przesłuchanie świadka zamieszkałego w Polsce. Prokurator sprawdza, czy przesłuchanie nie naruszy zasad polskiego porządku prawnego, a następnie przesłuchuje świadka według przepisów Kodeksu postępowania karnego, pouczając go zgodnie z polskim prawem. Organ zagraniczny prosi, aby świadek odpowiedział na przygotowaną listę pytań i by przesłuchanie utrwalono w formie zapisu obrazu i dźwięku. Prokurator uwzględnia to życzenie, ponieważ taki sposób przeprowadzenia czynności nie jest sprzeczny z zasadami polskiego porządku prawnego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każdy wniosek zagraniczny musi zostać wykonany. Art. 588 § 2 KPK nakazuje odmowę w razie sprzeczności z zasadami porządku prawnego lub naruszenia suwerenności, a § 3 pozwala odmówić w trzech dalszych sytuacjach. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że czynność wykonuje się według prawa państwa wnioskującego - stosuje się ustawy polskie, a obca forma jest jedynie uwzględniana w granicach dopuszczalności. Trzecim błędem jest utożsamianie pomocy prawnej z wydaniem osoby ściganej, które opiera się na odrębnych przepisach. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.