Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
§ 1.O wyłączeniu prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze oraz oskarżyciela publicznego orzeka prokurator nadzorujący postępowanie lub bezpośrednio przełożony.
§ 2.Czynności dokonane przez osobę podlegającą wyłączeniu, zanim ono nastąpiło, nie są z tej przyczyny bezskuteczne; jednakże czynność dowodową należy na żądanie strony, w miarę możności, powtórzyć.
Art. 48 KPK reguluje dwie odrębne, choć powiązane kwestie dotyczące wyłączenia osób działających po stronie organów ścigania. W § 1 wskazano organ właściwy do orzekania o wyłączeniu: decyzję w sprawie wyłączenia osoby prowadzącej lub nadzorującej postępowanie przygotowawcze, a także oskarżyciela publicznego, podejmuje prokurator nadzorujący postępowanie albo bezpośrednio przełożony. Oznacza to, że sprawa wyłączenia nie trafia w tym wypadku do sądu, lecz jest rozstrzygana wewnątrz struktury prokuratorskiej lub przez przełożonego danej osoby. W § 2 ustawodawca przesądził natomiast o losie czynności już dokonanych: czynności dokonane przez osobę podlegającą wyłączeniu, zanim wyłączenie faktycznie nastąpiło, nie są z tej przyczyny bezskuteczne. Jednocześnie przepis przewiduje istotny wyjątek - czynność dowodową należy na żądanie strony, w miarę możności, powtórzyć.
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy pojawiają się okoliczności uzasadniające wyłączenie osoby uczestniczącej w postępowaniu po stronie organów ścigania, na przykład prokuratora, funkcjonariusza prowadzącego dochodzenie lub śledztwo albo innego oskarżyciela publicznego. Art. 48 § 1 KPK nie określa samych podstaw wyłączenia, lecz odpowiada na pytanie, kto rozstrzyga wniosek lub kwestię wyłączenia. Z kolei § 2 aktywuje się w chwili, gdy wyłączenie już nastąpiło, a wcześniej ta sama osoba zdążyła podjąć czynności procesowe. Wówczas rozstrzygana jest kwestia, czy dotychczasowy materiał zachowuje moc i czy strona może domagać się powtórzenia czynności dowodowej.
W toku śledztwa prokurator prowadzący sprawę przesłuchuje kilku świadków i przeprowadza oględziny. Następnie okazuje się, że zachodzi okoliczność uzasadniająca jego wyłączenie, a bezpośrednio przełożony orzeka o wyłączeniu i przekazuje sprawę innemu prokuratorowi. Zgodnie z art. 48 § 2 KPK samo wyłączenie nie powoduje, że wcześniejsze czynności stają się nieważne czy bezskuteczne - protokoły pozostają częścią akt. Jeżeli jednak podejrzany lub inna strona złoży żądanie powtórzenia przesłuchania świadka, czynność tę należy powtórzyć w miarę możności, a więc o ile jest to obiektywnie wykonalne, na przykład gdy świadek nadal żyje i jest dostępny.
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wyłączenie prokuratora automatycznie unieważnia całe dotychczasowe postępowanie przygotowawcze - art. 48 § 2 KPK wprost temu przeczy. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie prawa do powtórzenia czynności jako bezwarunkowego: przepis dotyczy wyłącznie czynności dowodowych, wymaga żądania strony i zawiera zastrzeżenie "w miarę możności". Mylone bywa również orzekanie o wyłączeniu prokuratora z wyłączeniem sędziego, które podlega odmiennym regułom. Warto też pamiętać, że decyzja z § 1 zapada w strukturze prokuratury, a nie na rozprawie sądowej. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realne podstawy i skutki wyłączenia.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Zgodnie z art. 48 § 1 KPK orzeka o tym prokurator nadzorujący postępowanie albo bezpośrednio przełożony. Decyzja zapada zatem w strukturze prokuratorskiej, a nie przed sądem.
Nie. Art. 48 § 2 KPK stanowi, że czynności dokonane przed wyłączeniem nie są z tej przyczyny bezskuteczne i pozostają w aktach sprawy.
Tak, ale dotyczy to czynności dowodowych. Na żądanie strony taką czynność należy powtórzyć w miarę możności, czyli o ile jest to obiektywnie wykonalne.
Oznacza, że powtórzenie czynności dowodowej nie zawsze jest wykonalne, na przykład gdy świadek zmarł lub dowód uległ zniszczeniu. Wówczas czynności nie powtarza się.
Nie, przepis odnosi się do prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze oraz oskarżyciela publicznego. Wyłączenie sędziego regulują odrębne przepisy Kodeksu postępowania karnego.
Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI