Art. 269.

Co stanowi przepis

Art. 269 KPK reguluje losy przedmiotu lub sumy poręczenia majątkowego po tym, jak zapadnie decyzja o przepadku albo gdy poręczenie przestaje obowiązywać. Zgodnie z § 1 przedmioty ulegające przepadkowi oraz ściągnięte sumy poręczenia przekazuje się lub przelewa na rzecz Skarbu Państwa, jednak pokrzywdzony ma na nich pierwszeństwo zaspokojenia swoich roszczeń wynikających z przestępstwa, o ile naprawienia szkody nie da się uzyskać w inny sposób. Paragraf 2 przewiduje, że z chwilą ustania poręczenia przedmiot się zwraca, a sumę zwalnia, przy czym w razie prawomocnego skazania na karę pozbawienia wolności następuje to dopiero z chwilą rozpoczęcia odbywania kary; jeżeli skazany nie zgłosi się na wezwanie do odbycia kary, stosuje się art. 268 § 1. Paragraf 3 stanowi, że cofnięcie poręczenia przez osobę, która je złożyła, staje się skuteczne dopiero z chwilą przyjęcia nowego poręczenia, zastosowania innego środka zapobiegawczego albo odstąpienia od stosowania tego środka. Paragraf 4 wyłącza stosowanie § 2 i 3, jeżeli zapadło już postanowienie o przepadku poręczenia lub o ściągnięciu jego sumy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy w sprawie karnej zastosowano poręczenie majątkowe, a następnie doszło do jednego z trzech zdarzeń: orzeczenia przepadku lub ściągnięcia sumy, ustania poręczenia albo próby jego cofnięcia przez poręczającego. Dotyczy zarówno oskarżonego, który sam złożył poręczenie, jak i osoby trzeciej, która wpłaciła sumę lub przekazała przedmiot majątkowy. Kluczowe znaczenie ma moment - przepis wiąże skutki majątkowe z konkretnymi zdarzeniami procesowymi, a nie z samym zakończeniem postępowania. Jeżeli postanowienie o przepadku już zapadło, mechanizmy zwrotu i cofnięcia nie działają.

Przykład

Osoba bliska oskarżonego wpłaciła 30 000 zł tytułem poręczenia majątkowego. Postępowanie zakończyło się prawomocnym skazaniem na karę pozbawienia wolności, więc suma nie została zwolniona od razu - stało się to dopiero z chwilą, gdy skazany rozpoczął odbywanie kary. Gdyby nie stawił się na wezwanie do zakładu karnego, sąd mógłby uruchomić tryb z art. 268 § 1, a wówczas suma zostałaby ściągnięta i przekazana Skarbowi Państwa. W takiej sytuacji pokrzywdzony, który nie może odzyskać szkody w inny sposób, ma pierwszeństwo zaspokojenia z tych środków.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że poręczający może w dowolnym momencie wycofać się i odzyskać pieniądze - cofnięcie jest skuteczne dopiero po spełnieniu jednego z warunków z § 3. Drugi błąd to oczekiwanie natychmiastowego zwrotu po wyroku skazującym, podczas gdy przy karze pozbawienia wolności zwrot następuje dopiero z chwilą rozpoczęcia jej odbywania. Mylące bywa też założenie, że pokrzywdzony automatycznie otrzymuje pieniądze - jego pierwszeństwo działa tylko wtedy, gdy szkody nie można naprawić w inny sposób. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.