Art. 186.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 186 § 1 KPK dotyczy osoby, która ma prawo odmówić złożenia zeznań albo została zwolniona od zeznań na podstawie art. 185 KPK. Osoba taka może oświadczyć, że chce skorzystać z tego prawa najpóźniej przed rozpoczęciem jej pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym. Skutkiem tego oświadczenia jest zakaz wykorzystywania jej wcześniej złożonych zeznań jako dowodu. Wcześniejszego zeznania nie wolno także odtwarzać, a więc przywoływać jego treści w sposób przewidziany dla odtwarzania takiego dowodu. Art. 186 § 2 KPK odrębnie stanowi, że protokoły oględzin ciała sporządzone w postępowaniu karnym podlegają ujawnieniu na rozprawie mimo odmowy wyjaśnień lub zeznań albo zwolnienia od nich w przypadkach wskazanych w tym przepisie.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Pierwszy paragraf ma zastosowanie wtedy, gdy dana osoba należy do kręgu osób uprawnionych do odmowy zeznań albo została zwolniona na podstawie art. 185 KPK. Istotny jest moment złożenia oświadczenia: musi ono nastąpić nie później niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania tej osoby przed sądem. Przepis odnosi się więc do postępowania sądowego i określa granicę czasową skorzystania z opisanego uprawnienia. Jeżeli warunek ten zostanie spełniony, wcześniej złożone przez tę osobę zeznania nie mogą służyć za dowód. Drugi paragraf dotyczy natomiast wyłącznie protokołów oględzin ciała sporządzonych w postępowaniu karnym oraz ich ujawnienia na rozprawie.

3. Konkretny, codzienny przykład zastosowania

Świadek złożył wcześniej zeznania w postępowaniu karnym, a następnie został wezwany do sądu. Przed rozpoczęciem pierwszego przesłuchania przed sądem oświadcza, że chce skorzystać z przysługującego mu prawa odmowy złożenia zeznań. Zgodnie z art. 186 § 1 KPK jego wcześniejsze zeznania nie mogą wtedy zostać wykorzystane jako dowód ani odtworzone na rozprawie. Jeżeli jednak w sprawie sporządzono wcześniej protokół oględzin jego ciała, art. 186 § 2 KPK przewiduje możliwość ujawnienia tego protokołu na rozprawie mimo odmowy zeznań.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Częstym błędem jest utożsamianie odmowy zeznań z usunięciem z postępowania każdego dokumentu dotyczącego danej osoby. Art. 186 KPK wprowadza bowiem odmienną regułę dla wcześniejszych zeznań i odmienną dla protokołów oględzin ciała. Sam przepis nie wskazuje, że każdy wcześniejszy materiał związany z osobą odmawiającą zeznań traci znaczenie dowodowe. Nie należy też pomijać wymogu czasowego z § 1, ponieważ oświadczenie powinno zostać złożone przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić znaczenie tego przepisu w konkretnym postępowaniu.