Art. 98¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 98(1) KPC rozstrzyga, w jakim zakresie wydatki poniesione na mediację mogą być traktowane jak inne koszty procesu, czyli podlegać rozliczeniu między stronami. Zgodnie z § 1 do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd, ale nie w dowolnej wysokości: górną granicą jest suma wynagrodzenia mediatora i podlegających zwrotowi wydatków związanych z prowadzeniem mediacji, określonych w rozporządzeniu wydanym na podstawie § 4. Paragraf 2 rozszerza tę zasadę na mediację pozasądową: jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od zakończenia mediacji, która nie zakończyła się ugodą, albo w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji, jednak w kwocie nieprzekraczającej czwartej części opłaty. Paragraf 3 nakazuje odpowiednio stosować art. 98 § 2 i 3 KPC, czyli reguły dotyczące kosztów strony działającej osobiście oraz strony reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika. Paragraf 4 zawiera delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia stawek wynagrodzenia mediatora, w tym mediatora stałego, oraz katalogu zwracanych wydatków.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się przy rozliczaniu kosztów procesu, a więc wtedy, gdy sąd orzeka, która strona i w jakim zakresie ma zwrócić przeciwnikowi poniesione wydatki. Podstawowym przypadkiem z § 1 jest mediacja, do której doszło na skutek skierowania sprawy przez sąd, już po wszczęciu postępowania. Drugi przypadek, opisany w § 2, dotyczy mediacji podjętej przed procesem - z umowy stron lub z inicjatywy jednej z nich - która nie doprowadziła do trwałego zakończenia sporu, po czym w krótkim, trzymiesięcznym okresie sprawa trafiła do sądu. Kluczowe jest tu zachowanie terminu trzech miesięcy oraz to, że mediacja nie zakończyła się skuteczną ugodą albo sąd odmówił jej zatwierdzenia. W obu wariantach obowiązują limity kwotowe, których nie można przekroczyć nawet wtedy, gdy strona faktycznie zapłaciła mediatorowi więcej.

Przykład

Przedsiębiorca prowadzi spór o zapłatę wynagrodzenia za wykonaną usługę. Przed pozwem strony zdecydowały się na mediację prywatną, która jednak zakończyła się bez ugody. Dwa miesiące później wierzyciel wnosi pozew i wygrywa sprawę. Rozliczając koszty, sąd może uwzględnić w niezbędnych kosztach procesu również wydatki na tę mediację, ale tylko do wysokości jednej czwartej opłaty od pozwu, nawet jeżeli rzeczywisty rachunek mediatora był wyższy.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest założenie, że każda mediacja daje prawo do pełnego zwrotu poniesionych opłat. Art. 98(1) KPC wprowadza limity, a rozliczenie zależy od ogólnych zasad ponoszenia kosztów procesu, w tym od wyniku sprawy. Myli się też skutki upływu trzech miesięcy - po tym okresie koszty mediacji pozasądowej nie są zaliczane na podstawie § 2. Nieporozumieniem bywa również przekonanie, że sąd sam z siebie ustali te koszty bez dokumentów; warto przedstawić spis kosztów i dowody zapłaty. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.