Art. 752^3a.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 752[3a] KPC określa cywilnoprawne skutki naruszenia zakazu zbywania lub obciążania majątku, ustanowionego w postępowaniu zabezpieczającym. Zgodnie z § 1 czynność prawna obowiązanego dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej albo której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu, jest nieważna. Paragraf 2 dotyczy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i przewiduje, że czynność prawna dokonana wbrew zakazowi zbywania tego prawa jest nieważna, jeżeli w księdze wieczystej dokonano wpisu ostrzeżenia o zakazie zbywania. Przepis nie ogranicza się więc do sankcji procesowych czy odszkodowawczych, lecz sięga po najdalej idący skutek materialnoprawny, czyli nieważność samej czynności. Oznacza to, że umowa taka nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych od samego początku, a nie dopiero od chwili jej podważenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 752[3a] KPC zakłada, że wcześniej został skutecznie ustanowiony zakaz zbywania lub obciążania określonego składnika majątku, najczęściej w ramach zabezpieczenia roszczenia. Dla nieruchomości bez księgi wieczystej albo z księgą zaginioną lub zniszczoną sankcja nieważności działa samodzielnie, ponieważ nie istnieje rejestr, w którym można ujawnić ostrzeżenie. W przypadku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu ustawodawca uzależnił nieważność od dokonania wpisu ostrzeżenia o zakazie zbywania w księdze wieczystej prowadzonej dla tego prawa. Brak takiego wpisu powoduje, że sankcja z § 2 nie znajduje zastosowania, choć naruszenie zakazu może rodzić inne konsekwencje. Przepis dotyczy czynności prawnych obowiązanego, a więc osoby, wobec której zakaz został orzeczony.

Przykład

Wierzyciel uzyskał zabezpieczenie roszczenia pieniężnego w postaci zakazu zbywania nieruchomości gruntowej należącej do dłużnika, dla której nigdy nie założono księgi wieczystej. Mimo doręczenia postanowienia dłużnik zawarł u notariusza umowę sprzedaży tej działki na rzecz osoby trzeciej. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 752[3a] § 1 KPC, umowa jest nieważna, a nieruchomość nadal pozostaje w majątku dłużnika. Nabywca nie stanie się właścicielem i będzie musiał dochodzić zwrotu zapłaconej ceny na zasadach ogólnych.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każda czynność dokonana wbrew zakazowi jest automatycznie nieważna niezależnie od okoliczności. Przepis wiąże tę sankcję z konkretnymi sytuacjami: brakiem lub utratą księgi wieczystej nieruchomości oraz wpisem ostrzeżenia przy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie nieważności z bezskutecznością wobec konkretnego wierzyciela, tymczasem nieważność działa wobec wszystkich. Mylące bywa też założenie, że dobra wiara nabywcy sama w sobie sanuje wadliwą czynność. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i treść postanowienia o zabezpieczeniu.