Art. 73.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 73 KPC reguluje wzajemne relacje między osobami występującymi po tej samej stronie procesu, czyli współuczestnikami sporu. Zasadą wyrażoną w § 1 jest samodzielność: każdy współuczestnik działa w imieniu własnym, samodzielnie decyduje o zgłaszanych wnioskach, twierdzeniach, dowodach i środkach zaskarżenia. Oznacza to, że zaniechanie jednego z nich co do zasady nie szkodzi pozostałym, a jego czynność nie wywołuje automatycznie skutków dla innych. Wyjątek przewiduje § 2, który dotyczy współuczestnictwa jednolitego, czyli sytuacji, gdy z istoty spornego stosunku prawnego albo z przepisu ustawy wynika, że wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. W takim wypadku czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec tych, którzy pozostają bierni, jednak do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzebna jest zgoda wszystkich.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze, gdy po stronie powodowej lub pozwanej występuje więcej niż jedna osoba. Reguła z § 1 obowiązuje w typowych sprawach, w których roszczenia poszczególnych osób można rozstrzygnąć odrębnie, na przykład gdy kilku poszkodowanych dochodzi własnych odszkodowań w jednym postępowaniu. Paragraf 2 wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy charakter stosunku prawnego lub wyraźny przepis nie pozwala na wydanie różnych rozstrzygnięć wobec poszczególnych osób, bo wyrok musi być jednakowy dla wszystkich. Ocena, czy współuczestnictwo jest jednolite, należy do sądu i wynika z analizy podstawy materialnoprawnej żądania, a nie z woli stron. Znaczenie praktyczne tej kwalifikacji jest duże, ponieważ wpływa na skuteczność apelacji, zarzutów i czynności dyspozytywnych.

Przykład

Trzy osoby są pozwane w sprawie, w której wyrok z natury rzeczy musi dotyczyć ich wszystkich w sposób niepodzielny. Dwie z nich aktywnie się bronią, składają odpowiedź na pozew i wnioski dowodowe, a trzecia w ogóle nie zabiera głosu i nie stawia się na rozprawy. Zgodnie z art. 73 § 2 KPC czynności podjęte przez dwóch aktywnych pozwanych są skuteczne także wobec osoby biernej, więc korzysta ona z podniesionych zarzutów. Jeżeli jednak aktywni pozwani chcieliby uznać powództwo albo zawrzeć ugodę z powodem, potrzebna będzie zgoda również trzeciego pozwanego.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest zakładanie, że skoro kilka osób pozwano jednym pozwem, to zawsze zachodzi współuczestnictwo jednolite i wystarczy aktywność jednej z nich. Tak nie jest: regułą pozostaje samodzielność z § 1, a jednolitość jest wyjątkiem wymagającym wykazania. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że w współuczestnictwie jednolitym jedna osoba może samodzielnie zakończyć spór ugodą lub uznaniem powództwa, podczas gdy przepis wyraźnie wymaga zgody wszystkich. Mylone bywa także współuczestnictwo jednolite z tak zwanym koniecznym, dotyczącym obowiązku łącznego występowania w sprawie, co jest odrębnym zagadnieniem. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ prawidłowa kwalifikacja współuczestnictwa wpływa na przebieg i wynik postępowania.