Art. 669¹.

Co stanowi przepis

Art. 669¹ KPC porządkuje sytuacje, w których w obrocie prawnym pojawia się więcej niż jeden dokument potwierdzający, kto jest spadkobiercą. Zgodnie z § 1 sąd spadku uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to pierwszeństwo rozstrzygnięcia sądowego nad aktem sporządzonym przez notariusza. Paragraf 2 dotyczy przypadku, w którym zarejestrowano dwa lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia co do tego samego spadku - wówczas sąd spadku na wniosek zainteresowanego uchyla wszystkie takie akty i sam wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Paragraf 3 zamyka katalog: poza sytuacjami z § 1 i § 2 uchylenie zarejestrowanego aktu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadkach wskazanych w ustawie. Paragraf 4 został uchylony.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy akt poświadczenia dziedziczenia został zarejestrowany, a nie tylko sporządzony. Konieczne jest istnienie kolizji dokumentów odnoszących się do tego samego spadku, czyli do spuścizny po tym samym spadkodawcy. W układzie z § 1 kolizja zachodzi między aktem notarialnym a prawomocnym rozstrzygnięciem sądu, a działanie sądu ma charakter porządkujący. W układzie z § 2 mamy do czynienia z konkurencją co najmniej dwóch aktów notarialnych, a uruchomienie procedury wymaga wniosku osoby zainteresowanej - sąd nie musi wtedy oceniać, który akt jest prawidłowy, lecz eliminuje wszystkie i sam ustala krąg spadkobierców. Art. 669¹ KPC nie służy natomiast do korygowania aktu, którego treść po prostu nie odpowiada oczekiwaniom jednej ze stron.

Przykład

Po śmierci ojca dwie córki udały się do notariusza i uzyskały akt poświadczenia dziedziczenia, który został zarejestrowany. Kilka miesięcy później okazało się, że trzecie dziecko spadkodawcy, o którym siostry nie wiedziały, uzyskało u innego notariusza kolejny zarejestrowany akt dotyczący tego samego spadku. Ponieważ istnieją dwa konkurencyjne akty, zainteresowany spadkobierca składa wniosek do sądu spadku, który na podstawie art. 669¹ § 2 KPC uchyla oba akty i wydaje jedno postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Od tego momentu wyłącznie to postanowienie stanowi dowód praw do spadku, na przykład wobec banku czy sądu wieczystoksięgowego.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że sąd może uchylić akt poświadczenia dziedziczenia w dowolnej sytuacji, gdy ktoś kwestionuje jego treść - § 3 wyraźnie ogranicza taką możliwość do przypadków wskazanych w ustawie. Mylnie zakłada się także, że przy zbiegu dwóch aktów sąd utrzyma ten wcześniejszy lub ten uznany za trafniejszy; przepis nakazuje uchylenie wszystkich. Nie jest też prawdą, że sąd w każdym przypadku działa z urzędu - w sytuacji z § 2 potrzebny jest wniosek zainteresowanego. Warto również pamiętać, że uchylenie aktu nie przesądza samo w sobie o tym, kto ostatecznie dziedziczy, bo rozstrzyga o tym dopiero postanowienie sądu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.