Art. 581.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 581 KPC reguluje proceduralne aspekty składania oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa przed sądem. Paragraf 1 przewiduje, że uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym, który nie jest właściwy według przepisów ogólnych o właściwości miejscowej; w takiej sytuacji sąd, przed którym doszło do uznania, zawiadamia o tym sąd właściwy. Paragraf 2 wprowadza regułę szczególną: gdy kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, uznanie może nastąpić wyłącznie przed sądem opiekuńczym właściwym ze względu na siedzibę tego urzędu. Paragraf 2(1) odnosi się do sytuacji, w której odmowy dokonał konsul - wówczas uznanie ojcostwa może nastąpić wyłącznie przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy. Wreszcie § 3 nakazuje sądowi opiekuńczemu odmówić przyjęcia oświadczeń, jeżeli uznanie jest niedopuszczalne albo sąd poweźmie wątpliwość co do pochodzenia dziecka.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy uznanie ojcostwa ma nastąpić w drodze oświadczeń składanych przed sądem opiekuńczym, a nie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Pierwsza sytuacja to swobodny wybór rodziców, którzy z powodów praktycznych, na przykład miejsca aktualnego pobytu, udają się do sądu innego niż wynikający z ogólnych reguł właściwości. Druga sytuacja to konsekwencja wcześniejszej odmowy - jeżeli kierownik USC albo konsul nie przyjął oświadczeń, ustawodawca zamyka możliwość wyboru i wskazuje jeden konkretny sąd. Trzecia płaszczyzna zastosowania art. 581 KPC dotyczy samego sądu, który bada dopuszczalność uznania i wiarygodność pochodzenia dziecka, a w razie zastrzeżeń odmawia przyjęcia oświadczeń.

Przykład

Rodzice dziecka mieszkają czasowo w innym mieście niż to, w którym mają miejsce zamieszkania wskazane w dokumentach. Zamiast wracać do sądu właściwego według przepisów ogólnych, składają oświadczenia konieczne do uznania ojcostwa przed sądem opiekuńczym w miejscu aktualnego pobytu, powołując się na § 1. Sąd ten przyjmuje oświadczenia i zawiadamia o uznaniu sąd właściwy, aby dane trafiły do właściwych akt. Gdyby jednak wcześniej kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił przyjęcia tych oświadczeń, rodzice nie mieliby już takiego wyboru i musieliby udać się do sądu opiekuńczego właściwego według siedziby tego urzędu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że po odmowie kierownika USC można pójść do dowolnego sądu opiekuńczego - § 2 wyraźnie tę swobodę wyłącza. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie sądu jako organu, który jedynie protokołuje oświadczenia; w istocie sąd bada, czy uznanie jest w ogóle dopuszczalne i czy nie ma wątpliwości co do pochodzenia dziecka. Mylnie zakłada się też, że odmowa sądu z § 3 zamyka drogę do ustalenia ojcostwa - pozostaje wówczas droga postępowania o ustalenie ojcostwa. Bywa również, że osoby przebywające za granicą pomijają regułę z § 2(1) i kierują sprawę do sądu miejsca zamieszkania w kraju zamiast do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy. W indywidualnej sprawie dotyczącej uznania ojcostwa warto skonsultować się z prawnikiem.