Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
Właściwy jest sąd, który w pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… uznającego ustawę lub jej część za niezdolną z Konstytucją . Wznowienie postępowania na tej podstawie jest możliwe np. na podstawie art. 401 1 k.p.c. , art. 145a kpa i art. 540 § 2 k.p.c. Sąd I instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27.10.2004r., sygn. SK 1/04 stwierdził, że art. 190 ust. 4 Konstytucji , przyznając jednostce prawo do rozstrzygnięcia sprawy, w następstwie utraty mocy przez…
Fragment uzasadnienia
… uznającego ustawę lub jej część za niezdolną z Konstytucją . Wznowienie postępowania na tej podstawie jest możliwe np. na podstawie art. 401 1 k.p.c. , art. 145a kpa i art. 540 § 2 k.p.c. Sąd I instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27.10.2004r., sygn. SK 1/04 stwierdził, że art. 190 ust. 4 Konstytucji , przyznając jednostce prawo do rozstrzygnięcia sprawy, w następstwie utraty mocy przez…
Fragment uzasadnienia
… , stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe ( art. 401 1 kpc i art. 540 § 2 kpc ), jak i administracyjne ( art. 145a kpa ). Stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w powołanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba…
Fragment uzasadnienia
… w przepisach dotyczących uchylenia postanowień orzekających uznanie za zmarłego, a sądem właściwym jest sąd, który w pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego ( art. 540 k.p.c. ), zatem Sądem Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w sentencji.
Wyświetlone orzeczenia: 4
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 540: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoArt. 540 KPC rozstrzyga jedną, wąską kwestię: który sąd zajmuje się sprawą dotyczącą wcześniej wydanego postanowienia o uznaniu za zmarłego albo o stwierdzeniu zgonu. Przepis wskazuje, że właściwy jest ten sąd, który w pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu. Innymi słowy, sprawa wraca tam, gdzie pierwotnie zapadło rozstrzygnięcie, a nie do sądu ustalanego według ogólnych reguł właściwości miejscowej. Nie ma przy tym znaczenia, że osoba zainteresowana zmieniła w międzyczasie miejsce zamieszkania ani że sprawą w toku instancji zajmował się później sąd wyższego rzędu. Kluczowe jest to, gdzie wydano orzeczenie kończące sprawę w pierwszej instancji.
Art. 540 KPC stosuje się wtedy, gdy pojawia się potrzeba ponownego zajęcia się skutkami wcześniejszego postanowienia o uznaniu za zmarłego lub stwierdzeniu zgonu. Typowo dzieje się tak, gdy okaże się, że osoba uznana za zmarłą żyje albo że zmarła w innej dacie niż przyjęta w orzeczeniu. Przepis pełni funkcję porządkującą: przesądza, do którego sądu kierować wniosek, dzięki czemu wnioskodawca nie musi analizować ogólnych reguł właściwości. Ma to również walor praktyczny, ponieważ w tym samym sądzie znajdują się akta sprawy pierwotnej wraz z zebranym materiałem dowodowym. Regulacja dotyczy postępowania nieprocesowego, w którym uczestniczą osoby zainteresowane wynikiem sprawy.
Sąd rejonowy w mieście, w którym mieszkała zaginiona osoba, wydał kilka lat temu postanowienie o uznaniu jej za zmarłą. Po pewnym czasie rodzina otrzymuje wiarygodną informację, że osoba ta żyje i przebywa za granicą. Choć krewni przeprowadzili się w międzyczasie do innego województwa, wniosek dotyczący uchylenia wcześniejszego postanowienia kierują do tego samego sądu rejonowego, który wydał pierwotne orzeczenie. Sąd ten dysponuje aktami sprawy i to on, zgodnie z art. 540 KPC, jest właściwy do dalszych czynności.
Najczęstszy błąd polega na składaniu wniosku w sądzie właściwym według aktualnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy lub uczestników. Prowadzi to zwykle do przekazania sprawy sądowi właściwemu, co wydłuża postępowanie. Drugie nieporozumienie dotyczy przekonania, że skoro sprawa była rozpoznawana także w drugiej instancji, to właśnie tam należy złożyć wniosek; przepis odsyła wyłącznie do sądu pierwszej instancji. Zdarza się też mylenie stwierdzenia zgonu, dokonywanego przez sąd, z aktem zgonu sporządzanym przez kierownika urzędu stanu cywilnego - to dwie różne procedury. Warto również pamiętać, że art. 540 KPC reguluje wyłącznie właściwość sądu, a nie przesłanki merytoryczne rozstrzygnięcia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumenty i wskaże właściwy tryb postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Do sądu, który w pierwszej instancji wydał postanowienie o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu. Wynika to wprost z art. 540 KPC.
Nie. Przepis wiąże właściwość z sądem, który wydał pierwotne orzeczenie, niezależnie od późniejszych zmian miejsca zamieszkania uczestników.
Nie. Art. 540 KPC odsyła wyłącznie do sądu pierwszej instancji, który orzekł uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu.
Stwierdzenie zgonu następuje w postanowieniu sądu, natomiast akt zgonu jest dokumentem sporządzanym w urzędzie stanu cywilnego. To odrębne procedury.
Sąd zwykle przekazuje sprawę sądowi właściwemu, co jednak wydłuża postępowanie. W konkretnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 540