Art. 519².

Co stanowi przepis

Art. 519² KPC przenosi na grunt postępowania nieprocesowego instytucję skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z § 1 można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy wydanego przez sąd drugiej instancji, jeżeli postanowienie to kończy postępowanie w sprawie. Konieczne jest przy tym spełnienie dwóch warunków: przez wydanie orzeczenia strona musi ponieść szkodę, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących jej środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Paragraf 2 przewiduje wyjątek: w szczególnych sytuacjach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego albo konstytucyjnych wolności lub praw człowieka i obywatela, skarga jest dopuszczalna także wtedy, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, oraz może dotyczyć postanowienia sądu pierwszej instancji. Ten wyjątek nie działa jednak, jeżeli zmiana lub uchylenie postanowienia jest nadal możliwa przy użyciu innych środków prawnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie postanowień co do istoty sprawy, a więc orzeczeń rozstrzygających merytorycznie wniosek w postępowaniu nieprocesowym, a nie postanowień o charakterze porządkowym czy wpadkowym. Orzeczenie musi być prawomocne i kończyć postępowanie w sprawie. Skarga z art. 519² KPC nie służy powtórnemu rozpoznaniu sprawy, lecz jedynie urzędowemu przesądzeniu, że orzeczenie było niezgodne z prawem, co otwiera drogę do dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa. Warunkiem z § 1 jest wykazanie szkody oraz wyczerpania lub braku dostępnych środków zaskarżenia. W trybie § 2 badana jest dodatkowo waga naruszenia - musi ono dotykać fundamentów porządku prawnego lub praw konstytucyjnych.

Przykład

Sąd rejonowy dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności, a sąd okręgowy oddalił apelację, wydając prawomocne postanowienie co do istoty sprawy. Uczestnik postępowania uważa, że wskutek rażąco błędnego zastosowania przepisów o rozliczeniu nakładów utracił znaczną kwotę, a skarga kasacyjna w tej sprawie mu nie przysługiwała. Ponieważ nie może już doprowadzić do zmiany ani uchylenia postanowienia, może rozważyć skargę opartą na art. 519² § 1 KPC. Jeżeli Sąd Najwyższy stwierdzi niezgodność z prawem, uczestnik uzyska podstawę do wystąpienia z odrębnym powództwem odszkodowawczym.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie tej skargi jak kolejnej instancji - jej uwzględnienie nie zmienia treści postanowienia i nie przywraca sprawy do rozpoznania. Drugi błąd to pomijanie wymogu szkody; samo przekonanie o wadliwości orzeczenia nie wystarcza. Trzecim jest zbyt szerokie rozumienie § 2 - zaniechanie wniesienia apelacji usprawiedliwia skargę tylko w wypadkach wyjątkowych, opisanych w tym przepisie. Mylone bywa również postanowienie co do istoty sprawy z innymi postanowieniami kończącymi postępowanie, do których art. 519² KPC nie znajduje zastosowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, zwłaszcza że przy tej skardze obowiązują dodatkowe wymogi formalne i terminy.