Art. 400.

Co stanowi przepis

Art. 400 KPC wprowadza zakaz wnoszenia skargi o wznowienie postępowania w odniesieniu do trzech kategorii orzeczeń dotyczących małżeństwa: wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa, wyroku orzekającego rozwód oraz wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa. Zakaz ten nie działa jednak automatycznie w każdej sytuacji - uruchamia go dodatkowa okoliczność, czyli zawarcie nowego związku małżeńskiego przez którąkolwiek ze stron po uprawomocnieniu się takiego wyroku. Ustawodawca posługuje się sformułowaniem "choćby jedna ze stron", co oznacza, że wystarczy nowe małżeństwo tylko jednego z byłych małżonków, aby skarga stała się niedopuszczalna. Skutkiem zastosowania art. 400 KPC jest to, że sąd nie bada już merytorycznie podstaw wznowienia, lecz odrzuca skargę jako niedopuszczalną. Przepis chroni w ten sposób trwałość nowo zawartego małżeństwa i pewność stanu cywilnego osób trzecich.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Do zastosowania art. 400 KPC muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, przedmiotem skargi musi być jeden z wymienionych w przepisie wyroków dotyczących bytu małżeństwa, a nie na przykład wyrok w sprawie alimentów, władzy rodzicielskiej czy podziału majątku. Po drugie, nowy związek małżeński musi zostać zawarty po uprawomocnieniu się kwestionowanego wyroku - kolejność zdarzeń ma tu znaczenie rozstrzygające. Bez znaczenia pozostaje natomiast to, na jakiej podstawie skarga o wznowienie miałaby być oparta, jak również to, która ze stron ją wnosi. Nie ma też znaczenia, czy nowe małżeństwo zawarł skarżący, czy jego były małżonek.

Przykład

Małżonkowie rozwiedli się, a wyrok rozwodowy uprawomocnił się w styczniu. W czerwcu była żona zawarła nowy związek małżeński. We wrześniu były mąż dowiedział się o okolicznościach, które jego zdaniem uzasadniałyby wznowienie postępowania rozwodowego, i złożył skargę o wznowienie. Sąd, stwierdziwszy, że po uprawomocnieniu się wyroku jedna ze stron zawarła nowe małżeństwo, odrzuci skargę na podstawie art. 400 KPC, nie badając w ogóle podnoszonych przez byłego męża zarzutów.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zakaz obejmuje wszystkie rozstrzygnięcia zawarte w wyroku rozwodowym. Przepis dotyczy orzeczenia o samym rozwiązaniu, unieważnieniu lub nieistnieniu małżeństwa, a nie automatycznie wszystkich rozstrzygnięć towarzyszących. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że liczy się wyłącznie nowe małżeństwo osoby wnoszącej skargę - tymczasem wystarczy nowy związek którejkolwiek ze stron. Trzeci błąd polega na pomijaniu momentu uprawomocnienia się wyroku, który wyznacza początek okresu istotnego dla oceny. Warto też pamiętać, że art. 400 KPC nie ocenia zasadności skargi, lecz przesądza o jej niedopuszczalności, co jest przeszkodą o charakterze formalnym. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i terminy.