Art. 315.

Co stanowi przepis

Art. 315 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przyznaje stronom prawo wskazywania przed sądem orzekającym uchybień, do których doszło przy zabezpieczeniu dowodu. Zabezpieczenie dowodu to czynność wyprzedzająca właściwe postępowanie dowodowe, podejmowana wtedy, gdy zachodzi obawa, że przeprowadzenie dowodu stanie się później niewykonalne lub zbyt utrudnione. Ponieważ czynność ta bywa dokonywana szybko, czasem przez inny sąd niż ten, który ostatecznie rozstrzyga sprawę, ustawodawca zapewnił stronom możliwość zakwestionowania sposobu jej przeprowadzenia na późniejszym etapie. Przepis nie unieważnia automatycznie wadliwie zabezpieczonego dowodu, lecz otwiera drogę do tego, aby sąd orzekający ocenił znaczenie stwierdzonych uchybień. Paragraf 2 tego artykułu został uchylony, więc obecnie norma sprowadza się do samego uprawnienia stron.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 315 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy w sprawie wcześniej doszło do zabezpieczenia dowodu, a jego wynik ma być wykorzystany w postępowaniu przed sądem rozpoznającym sprawę co do istoty. Uchybienia mogą dotyczyć zarówno kwestii formalnych, jak i sposobu samej czynności: na przykład niezawiadomienia strony o terminie, pominięcia wymaganych elementów protokołu, przeprowadzenia czynności w zakresie szerszym niż objęty wnioskiem albo nieprawidłowego pouczenia osoby przesłuchiwanej. Strona podnosi takie zarzuty przed sądem orzekającym, a więc już w toku postępowania głównego, a nie w odrębnym trybie zaskarżenia. Sąd, oceniając materiał dowodowy, bierze pod uwagę zgłoszone zastrzeżenia i decyduje, czy dowód zachowuje wartość, czy wymaga powtórzenia lub uzupełnienia.

Przykład

Przed wytoczeniem powództwa o odszkodowanie właściciel mieszkania uzyskał zabezpieczenie dowodu z oględzin zalanego lokalu i opinii biegłego, ponieważ konieczny był pilny remont. Wspólnota mieszkaniowa, przeciwko której później skierowano pozew, ustala, że nie została prawidłowo zawiadomiona o terminie oględzin i nie mogła zadać biegłemu pytań. W toku procesu jej pełnomocnik, powołując się na art. 315 KPC, wskazuje to uchybienie i wnosi o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii. Sąd orzekający ocenia wagę zarzutu i może uznać, że materiał wymaga uzupełnienia, aby zachować zasadę równości stron.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wskazanie uchybienia automatycznie eliminuje dowód z materiału sprawy - o skutkach decyduje sąd orzekający w ramach oceny dowodów. Drugim jest przekonanie, że zarzuty trzeba zgłaszać natychmiast po czynności zabezpieczającej; przepis wyraźnie odsyła do sądu orzekającego, choć zwlekanie z ich podniesieniem nie jest korzystne procesowo. Trzecie nieporozumienie polega na myleniu zabezpieczenia dowodu z zabezpieczeniem roszczenia, które służy zupełnie innym celom. Warto też pamiętać, że art. 315 KPC nie zastępuje środków zaskarżenia przewidzianych dla innych rozstrzygnięć. W indywidualnej sprawie sposób i moment sformułowania zarzutów najlepiej skonsultować z prawnikiem.