Art. 31.

Co stanowi przepis

Art. 31 KPC otwiera oddział poświęcony tak zwanej właściwości przemiennej sądu. Zgodnie z § 1, w sprawach objętych przepisami tego oddziału powództwo można wytoczyć albo według przepisów o właściwości ogólnej, albo przed sąd wskazany w dalszych przepisach oddziału. Oznacza to, że ustawodawca daje powodowi wybór pomiędzy co najmniej dwoma sądami, z których każdy jest w takiej sprawie właściwy. Właściwość przemienna nie wyłącza zatem właściwości ogólnej, lecz ją poszerza o dodatkową możliwość. Paragraf 2 wprowadza istotne ograniczenie: przepisów tego oddziału nie stosuje się w sprawach przeciwko konsumentom, co oznacza, że powód pozywający konsumenta nie może korzystać z ułatwień wynikających z właściwości przemiennej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy dana sprawa mieści się w katalogu spraw opisanych w kolejnych przepisach oddziału o właściwości przemiennej. Jeżeli sprawa nie należy do tego katalogu, powództwo trzeba wytoczyć według reguł właściwości ogólnej, a art. 31 KPC nie daje żadnego dodatkowego wyboru. Wybór sądu należy do powoda i jest dokonywany już na etapie wnoszenia pozwu, przez wskazanie w nim konkretnego sądu. Reguła z § 2 działa niezależnie od woli stron: jeżeli po stronie pozwanej występuje konsument, sprawa powinna toczyć się według właściwości ogólnej, a więc co do zasady przed sądem miejsca zamieszkania pozwanego. Chodzi o ochronę słabszej strony stosunku prawnego przed koniecznością prowadzenia procesu w sądzie odległym od jej miejsca zamieszkania.

Przykład

Przedsiębiorca zawarł z innym przedsiębiorcą umowę o świadczenie usług i nie otrzymał zapłaty wynagrodzenia. Sprawa mieści się w katalogu spraw objętych właściwością przemienną, więc wierzyciel może wnieść pozew do sądu właściwego według miejsca siedziby dłużnika albo do sądu wskazanego w dalszych przepisach oddziału. Wybór jednej z tych możliwości należy wyłącznie do powoda i powinien być odzwierciedlony w oznaczeniu sądu w pozwie. Gdyby jednak dłużnikiem był konsument, przedsiębiorca takiego wyboru by nie miał i musiałby pozwać go przed sąd właściwy ogólnie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 31 KPC sam w sobie wskazuje konkretny sąd. Przepis ten jedynie ustanawia zasadę wyboru, a szczegółowe rozwiązania zawierają dalsze przepisy oddziału. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie właściwości przemiennej z właściwością wyłączną: właściwość przemienna daje dodatkową opcję, natomiast właściwość wyłączna wyklucza inne sądy. Trzecim częstym błędem jest pomijanie § 2 i pozywanie konsumenta przed sąd wybrany dowolnie przez przedsiębiorcę, co może skutkować przekazaniem sprawy sądowi właściwemu. Warto też pamiętać, że dokonany przez powoda wybór wiąże go w toku danego postępowania i nie służy do swobodnego zmieniania sądu w trakcie sprawy.

W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie, który sąd będzie właściwy dla konkretnego roszczenia, warto skonsultować się z prawnikiem.