Art. 290¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 290(1) KPC wprowadza szczególny środek dowodowy przewidziany dla spraw rodzinnych i opiekuńczych. Zgodnie z jego treścią sąd może zażądać opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, czyli wyspecjalizowanej jednostki działającej przy sądach okręgowych, w której pracują między innymi psycholodzy i pedagodzy. Druga część przepisu zawiera odesłanie: do opinii takiego zespołu stosuje się odpowiednio przepisy o opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego. Oznacza to, że opinia zespołu nie jest opinią pojedynczego biegłego, lecz opinią jednostki, a zasady jej sporządzania, uzupełniania i kwestionowania kształtują się analogicznie jak przy opiniach instytutów. Ustawodawca posłużył się sformułowaniem "może", co wskazuje, że dopuszczenie tego dowodu należy do oceny sądu, a nie jest obowiązkowe w każdej sprawie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie spraw rodzinnych i opiekuńczych, a więc tej kategorii spraw, w których przedmiotem rozstrzygnięcia są relacje rodzinne oraz sytuacja osób pozostających pod opieką sądu. Sąd sięga po opinię zespołu wtedy, gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, których sam nie posiada, na przykład wiedzy z zakresu psychologii rozwojowej czy pedagogiki. Inicjatywa może pochodzić od sądu działającego z urzędu albo być następstwem wniosku strony lub uczestnika postępowania. Ponieważ art. 290(1) KPC odsyła do przepisów o opinii instytutu, opinia zespołu podlega ocenie sądu tak jak każdy inny dowód i może być uzupełniana lub wyjaśniana. Nie zastępuje ona rozstrzygnięcia sądu, lecz stanowi materiał, na którym sąd może oprzeć swoje ustalenia.

Przykład

Rodzice małoletniego dziecka nie potrafią uzgodnić, w jaki sposób ma wyglądać kontakt dziecka z rodzicem mieszkającym osobno. Każde z nich przedstawia odmienny obraz sytuacji i odmienne twierdzenia o więzi dziecka z drugim rodzicem. Sąd, uznając, że ocena tych okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, na podstawie art. 290(1) KPC żąda opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów. Zespół przeprowadza badanie, a następnie sporządza opinię, która - po umożliwieniu stronom zapoznania się z nią i zgłoszenia zastrzeżeń - podlega ocenie sądu wraz z pozostałym materiałem dowodowym.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że opinia zespołu przesądza wynik sprawy. Tak nie jest: to sąd rozstrzyga, a opinia stanowi jedynie dowód podlegający swobodnej ocenie. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie zespołu jak pojedynczego biegłego - przepis wyraźnie odsyła do regulacji o opinii instytutu, co ma znaczenie dla trybu zgłaszania zastrzeżeń i żądania wyjaśnień. Mylne jest też założenie, że sąd musi taki dowód dopuścić na każdy wniosek strony, skoro art. 290(1) KPC posługuje się formułą fakultatywną. Wreszcie nie należy zakładać, że przepis znajduje zastosowanie w dowolnej sprawie cywilnej - jego zakres ogranicza się do spraw rodzinnych i opiekuńczych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.