Co stanowi przepis
Art. 238 KPC dotyczy podpisywania protokołu, który dokumentuje przebieg postępowania dowodowego prowadzonego nie przed całym składem orzekającym, lecz przed sędzią wyznaczonym albo przed sądem wezwanym. Zgodnie z § 1 protokół sporządzony w trybie art. 157 § 1(1) KPC, a więc protokół pisemny, sporządzany wtedy, gdy ze względów technicznych utrwalenie przebiegu czynności za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk nie jest możliwe, podpisują nie tylko sędzia i protokolant, lecz dodatkowo osoby przesłuchane oraz obecne strony. Przepis rozszerza więc krąg osób podpisujących w stosunku do zwykłego protokołu rozprawy. Paragraf 2 przewiduje, że jeżeli ktoś odmawia podpisania protokołu albo z jakiegoś powodu nie może go podpisać, fakt ten stwierdza się w samym protokole. Dzięki temu brak podpisu nie pozostaje niewyjaśniony, lecz zostaje udokumentowany wraz z jego przyczyną.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd orzekający nie przeprowadza dowodu samodzielnie na rozprawie, lecz zleca jego przeprowadzenie sędziemu wyznaczonemu ze swojego składu albo zwraca się do innego sądu (sądu wezwanego), na przykład ze względu na odległość miejsca zamieszkania świadka. Warunkiem zastosowania art. 238 § 1 KPC jest sporządzenie protokołu w formie pisemnej na podstawie art. 157 § 1(1) KPC, a nie utrwalenie czynności w formie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku. Obowiązek złożenia podpisu obejmuje osoby przesłuchane, czyli przede wszystkim świadków i biegłych składających ustne wyjaśnienia, a także strony, ale tylko te, które były obecne przy czynności. Nieobecność strony nie wstrzymuje zatem sporządzenia i podpisania protokołu.
Przykład
Sąd rozpoznający sprawę o zapłatę w Warszawie zwraca się do sądu rejonowego w innym mieście o przesłuchanie świadka, który ze względu na stan zdrowia nie może stawić się w Warszawie. Podczas czynności awaria sprzętu uniemożliwia nagranie przebiegu przesłuchania, więc protokół jest sporządzany pisemnie. Po odczytaniu treści protokół podpisują sędzia, protokolant, przesłuchany świadek oraz obecny na czynności pełnomocnik z powodem, który przyjechał na termin. Gdyby świadek odmówił podpisu, twierdząc, że zapis nie oddaje jego wypowiedzi, sąd odnotowałby tę odmowę w protokole zgodnie z art. 238 § 2 KPC.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że odmowa podpisania protokołu przez świadka lub stronę powoduje nieważność czynności dowodowej albo unieważnia zeznania. Przepis przewiduje jedynie obowiązek odnotowania takiej odmowy, a protokół pozostaje dokumentem z przebiegu czynności. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że każdy protokół w postępowaniu cywilnym wymaga podpisów świadków i stron; obowiązek ten dotyczy sytuacji opisanej w art. 238 KPC, a nie protokołów elektronicznych utrwalanych za pomocą urządzeń rejestrujących. Zdarza się też, że strony traktują podpis jako akceptację treści zeznań, podczas gdy służy on potwierdzeniu przebiegu czynności. Ewentualne zastrzeżenia do zapisu należy zgłaszać w trybie przewidzianym dla sprostowania lub uzupełnienia protokołu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni znaczenie konkretnych uchybień protokolarnych.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
