Art. 23².

Co stanowi przepis

Art. 23² KPC zawiera szczególną regułę obliczania wartości przedmiotu sporu w sprawach o wydanie nieruchomości. Dotyczy sytuacji, w których pozwany włada nieruchomością bez tytułu prawnego albo na podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa. Zgodnie z przepisem wartości przedmiotu sporu nie ustala się według wartości rynkowej samej nieruchomości, lecz przyjmuje się sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości. Wysokość tej sumy podaje powód, uwzględniając rodzaj nieruchomości oraz sposób korzystania z niej. Regulacja ta pełni funkcję porządkującą: ujednolica sposób wyliczenia wartości sporu i zapobiega sztucznemu zawyżaniu lub zaniżaniu tej wartości w sprawach windykacyjnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w sprawach, w których żądaniem pozwu jest wydanie nieruchomości, a więc przywrócenie władania rzeczą osobie uprawnionej. Kluczowe są dwie przesłanki: przedmiotem sporu jest nieruchomość (gruntowa, budynkowa lub lokalowa) oraz pozwany posiada ją bez tytułu prawnego albo na podstawie tytułu, który nie jest ani najmem, ani dzierżawą. Odesłanie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej oznacza, że inaczej wyceni się trzymiesięczny czynsz lokalu mieszkalnego, inaczej hali magazynowej, a jeszcze inaczej gruntu rolnego. Wartość przedmiotu sporu obliczona według art. 23² KPC ma znaczenie praktyczne, ponieważ wpływa między innymi na ustalenie właściwości rzeczowej sądu oraz na wysokość opłaty od pozwu.

Przykład

Właściciel domu jednorodzinnego użyczył go znajomemu na czas nieokreślony, a po wypowiedzeniu użyczenia znajomy nie chce się wyprowadzić. Właściciel wnosi pozew o wydanie nieruchomości. Ponieważ pozwany zajmuje dom na podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa (użyczenie), a po jego ustaniu - już bez tytułu, właściciel nie wskazuje w pozwie wartości domu, lecz podaje sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu, jaki byłby należny za dom tego rodzaju w danej okolicy. Jeżeli stawka rynkowa wynosiłaby przykładowo określoną kwotę miesięcznie, wartość przedmiotu sporu stanowi jej trzykrotność.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na wskazywaniu jako wartości przedmiotu sporu ceny rynkowej nieruchomości, co prowadzi do zawyżonej opłaty od pozwu i wezwań do sprostowania pisma. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że art. 23² KPC obejmuje wszystkie sprawy dotyczące nieruchomości - przepis odnosi się wyłącznie do spraw o wydanie nieruchomości, a nie na przykład do spraw o ustalenie prawa własności czy o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Trzecim błędem jest pomijanie wskazówki ustawy, że kwotę trzymiesięcznego czynszu ustala się stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, a nie w oderwaniu od realiów rynkowych. Warto też pamiętać, że podana przez powoda suma nie jest niepodważalna - sąd może badać prawidłowość wskazanej wartości przedmiotu sporu. W indywidualnej sprawie o wydanie nieruchomości warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni prawidłowość obliczenia wartości przedmiotu sporu i wysokości opłaty.