Art. 199¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 199(1) KPC formułuje zakaz skierowany do sądu powszechnego rozpoznającego sprawę cywilną. Sąd ten nie może odrzucić pozwu, powołując się na to, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej albo sąd administracyjny, jeżeli ten organ lub ten sąd wcześniej uznały się w tej samej sprawie za niewłaściwe. Innymi słowy, gdy droga administracyjna została już zamknięta stwierdzeniem braku właściwości, sąd cywilny musi sprawę rozpoznać merytorycznie. Przepis stanowi wyjątek od ogólnej zasady wynikającej z art. 199 § 1 pkt 1 KPC, zgodnie z którą pozew podlega odrzuceniu, gdy droga sądowa jest niedopuszczalna. Jego celem jest zapobieżenie sytuacji, w której obywatel zostaje pozbawiony jakiejkolwiek ochrony prawnej, ponieważ każdy organ odsyła go do innego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 199(1) KPC wymaga spełnienia kilku warunków. Po pierwsze, sprawa musiała być wcześniej przedmiotem rozpoznania przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny. Po drugie, ten organ lub sąd musiał wypowiedzieć się o swojej niewłaściwości, a więc odmówić rozpoznania sprawy z tego powodu, że nie należy ona do jego kognicji. Po trzecie, chodzi o tę samą sprawę, a więc o to samo żądanie oparte na tej samej podstawie faktycznej i tych samych stronach. Jeżeli te przesłanki są spełnione, sąd powszechny traci możliwość odrzucenia pozwu z powołaniem się na niedopuszczalność drogi sądowej rozumianą jako właściwość drogi administracyjnej.

Przykład

Mieszkaniec występuje do organu administracji o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego rozliczenia pewnego świadczenia. Organ wydaje rozstrzygnięcie, w którym stwierdza, że sprawa nie należy do jego właściwości, ponieważ ma charakter cywilnoprawny i powinien ją rozpoznać sąd powszechny. Mieszkaniec wnosi więc pozew do sądu rejonowego, a strona przeciwna domaga się odrzucenia pozwu, twierdząc, że właściwa jest jednak droga administracyjna. W takiej sytuacji sąd, na podstawie art. 199(1) KPC, nie może odrzucić pozwu i powinien przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że przepis ten czyni sąd cywilny właściwym w każdej sprawie administracyjnej. Tak nie jest - art. 199(1) KPC nie tworzy nowej kategorii spraw cywilnych, lecz jedynie blokuje odrzucenie pozwu w opisanej sytuacji kolizji stanowisk. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie każdego niekorzystnego rozstrzygnięcia organu z uznaniem się za niewłaściwy; odmowa merytoryczna to nie to samo co stwierdzenie braku właściwości. Po trzecie, przepis nie wyłącza innych podstaw odrzucenia pozwu, takich jak powaga rzeczy osądzonej, zawisłość sporu czy brak zdolności sądowej. Warto też pamiętać, że stanowisko organu powinno być udokumentowane, dlatego w pozwie należy powołać się na odpowiednie rozstrzygnięcie. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy przesłanki tego przepisu rzeczywiście występują.