Art. 108¹ Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) precyzuje, co dzieje się w sytuacji, gdy w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub gdy orzeczenie sądu nie objęło całej należnej kwoty tych kosztów. Norma ta stanowi, że w takim wypadku decydujące postanowienie w przedmiocie kosztów powinien wydać sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Oznacza to, że nie sąd wyższej instancji, który mógł rozpatrywać odwołanie czy apelację, lecz sąd początkowy zajmuje się uzupełnieniem kwestii kosztów sądowych. Przepis ten określa więc właściwy organ do rozstrzygnięcia, zapewniając uporządkowany tok postępowania i uniknięcie luk w orzeczeniach dotyczących kosztów.
Przepis znajduje zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy podczas rozstrzygnięcia sprawy sąd w apelacji lub innym postępowaniu nie uwzględnił wszystkich kosztów, które z tytułu prowadzonej sprawy powinna ponieść strona, lub nie ostatecznie ich nie ustalił. W takiej sytuacji, aby strony znały ostateczny wymiar kosztów związanych z postępowaniem, konieczne jest wydanie postanowienia uzupełniającego tę kwestię. Art. 108¹ wymaga, aby takie uzupełnienie miało miejsce przed sądem pierwszej instancji, który rzeczywiście rozstrzygał o sprawie na początku. Taka regulacja zapobiega dublowaniu działań i odpowiednio wskazuje właściwość sądu do kosztowych rozstrzygnięć.
Przykładowo, w sprawie o zapłatę sąd pierwszej instancji wydał wyrok zasądzający określoną kwotę oraz orzekł o kosztach sądowych. W toku postępowania apelacyjnego sąd apelacyjny rozpatrzył apelację, ale w swoim orzeczeniu nie ustalił ostatecznie wysokości kosztów sądowych lub pozostawił tę kwestię bez rozstrzygnięcia. Wówczas zgodnie z art. 108¹ KPC, sąd pierwszej instancji powinien wydać postanowienie uzupełniające w zakresie kosztów sądowych, które nie zostały ujęte w orzeczeniu sądu odwoławczego. Ma to na celu pełne zakończenie kwestii kosztów i umożliwienie ich egzekucji.
Częstym błędem przy stosowaniu art. 108¹ KPC jest przekonanie, że sąd odwoławczy zawsze powinien decydować o wszystkich kosztach sądowych. Tymczasem normy te przewidują, że o brakujących kosztach sądowych orzeka jednak sąd pierwszej instancji. Również bywa mylone, kiedy można uznać, że sąd wyższej instancji pozostawił kwestię kosztów bez rozstrzygnięcia – konieczna jest wówczas decyzja uzupełniająca, a nie jedynie pominięcie tematu. Znajomość art. 108¹ KPC pomaga prawidłowo wskazać właściwy organ do wydania postanowienia o kosztach, co jest istotne dla stron i pełnego zakończenia procesu. W sprawach indywidualnych warto jednak skonsultować się z prawnikiem, by właściwie ustalić procedurę postępowania dotyczącego kosztów.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
