Art. 1048.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1048 KPC dotyczy szczególnej sytuacji w postępowaniu egzekucyjnym, w której wierzyciel dysponuje orzeczeniem sądowym pozwalającym na ujawnienie jego prawa przez wpis w księdze wieczystej, wpis w rejestrze albo przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Przepis rozwiązuje problem tak zwanej przeszkody wpisu, czyli sytuacji, gdy ujawnienie prawa wierzyciela jest możliwe dopiero wtedy, gdy wcześniej ujawnione zostanie prawo dłużnika. Ustawodawca przewidział, że w takim wypadku komornik - działając na żądanie wierzyciela - odbiera dłużnikowi dokumenty potrzebne do dokonania wpisu na rzecz samego dłużnika lub do złożenia ich do zbioru dokumentów. Odebrane dokumenty komornik składa w sądzie właściwym do prowadzenia księgi wieczystej, rejestru albo zbioru dokumentów. Konstrukcja ta ma charakter pomocniczy: nie zastępuje wpisu, lecz usuwa faktyczną przeszkodę w jego dokonaniu, jaką jest zatrzymywanie dokumentów przez dłużnika.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 1048 KPC wymaga spełnienia kilku warunków łącznie. Po pierwsze, musi istnieć orzeczenie sądowe stanowiące podstawę ujawnienia prawa wierzyciela. Po drugie, ujawnienie tego prawa musi być uzależnione od wcześniejszego ujawnienia prawa dłużnika, co typowo występuje przy zasadzie ciągłości wpisów w księdze wieczystej. Po trzecie, potrzebne dokumenty muszą znajdować się w posiadaniu dłużnika, który ich dobrowolnie nie przedstawia. Po czwarte, konieczne jest żądanie wierzyciela - komornik nie działa tu z urzędu. Czynność komornika jest ograniczona przedmiotowo: dotyczy wyłącznie dokumentów niezbędnych do dokonania wpisu na rzecz dłużnika lub złożenia do zbioru.

Przykład

Wierzyciel uzyskał orzeczenie sądowe, na podstawie którego może zostać ujawnione jego prawo dotyczące nieruchomości. Okazuje się jednak, że w księdze wieczystej jako właściciel nadal figuruje poprzednia osoba, a dłużnik, który nabył nieruchomość, nigdy nie złożył wniosku o ujawnienie swojego prawa i przechowuje dokumenty potwierdzające nabycie. Wierzyciel składa więc do komornika żądanie odebrania dłużnikowi tych dokumentów. Komornik odbiera je i składa w sądzie prowadzącym księgę wieczystą, dzięki czemu możliwe staje się najpierw ujawnienie prawa dłużnika, a następnie prawa wierzyciela.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że komornik na podstawie art. 1048 KPC sam dokonuje wpisu - wpisu dokonuje sąd, a komornik jedynie odbiera i składa dokumenty. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że przepis pozwala odebrać dłużnikowi dowolne dokumenty; chodzi wyłącznie o te, które są potrzebne do ujawnienia prawa dłużnika lub do złożenia do zbioru. Trzecim błędem jest oczekiwanie, że komornik zadziała samodzielnie - potrzebne jest wyraźne żądanie wierzyciela. Zdarza się także mylne przekonanie, że przepis dotyczy tylko ksiąg wieczystych, podczas gdy obejmuje również rejestry i zbiory dokumentów. Warto też pamiętać, że sam fakt złożenia dokumentów w sądzie nie przesądza automatycznie o treści przyszłego rozstrzygnięcia sądu wieczystoksięgowego. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie, czy dana dokumentacja rzeczywiście jest niezbędna do wpisu, warto skonsultować się z prawnikiem.