Art. 58 Kodeksu karnego reguluje sposób orzekania kar w sytuacji, gdy ustawa przewiduje możliwość wyboru różnych rodzajów kary. Szczególnie odnosi się do przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą pięciu lat. Przepis stanowi, że sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inne dostępne kary lub środki karne nie są w stanie osiągnąć celów kary, czyli na przykład resocjalizacji, odstraszenia czy ochrony społeczeństwa. Taki mechanizm promuje stosowanie mniej dolegliwych środków, jeżeli są skuteczne i adekwatne do okoliczności sprawy. W drugim istotnym fragmencie zawartym w § 2a przepis określa ograniczenia dotyczące stosowania kary ograniczenia wolności w formie obowiązku, o którym mowa w art. 34 § 1a pkt 1 KK. Konkretnie, wskazuje, że sąd nie orzeka tej formy ograniczenia wolności, jeżeli stan zdrowia skazanego lub jego osobiste właściwości i warunki powodują, iż istnieje uzasadnione przekonanie, że nie wykona obowiązku. Oznacza to, że wyklucza się kary, które z przyczyn zdrowotnych lub osobistych skazanego nie mogą być skutecznie wykonane. Przepisy § 2, 3 i 4 zostały uchylone i obecnie nie obowiązują.
Przepis stosuje się w sytuacjach, gdy sąd stoi przed wyborem rodzaju kary za przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności maksymalnie do 5 lat. Przesłanką do wymierzenia kary pozbawienia wolności jest najpierw rozważenie innych kar lub środków karnych, które mogą efektywnie zrealizować cele wymiaru kary. Taka kolejność działania wynika z zasady minimalizacji surowości kary przy jednoczesnym zachowaniu celów wymiaru. Dodatkowo, jeśli chodzi o ograniczenie wolności w postaci obowiązków wynikających z art. 34 § 1a pkt 1, sąd musi uwzględnić stan zdrowia oraz osobiste warunki oskarżonego. Istotne jest przekonanie, że nie wykona on obowiązku, co wyklucza orzeczenie tej kary.
Praktycznie, art. 58 KK ma znaczenie na przykład gdy osoba popełnia przestępstwo zagrożone karą do 5 lat więzienia, powiedzmy kradzież mienia o małej wartości. Sąd podejmuje decyzję, czy zasądzić karę pozbawienia wolności, czy zastosować np. grzywnę, karę ograniczenia wolności albo środki probacyjne. Jeżeli ma uzasadnienie, że cele kary mogą zostać osiągnięte za pomocą alternatyw, nie wymierza kary więzienia. W innym przypadku, gdy np. sprawca był wcześniej karany i inne środki zawiodły, stosuje karę więzienia. Odnośnie kary ograniczenia wolności w postaci obowiązku, przykładowo, jeśli oskarżony ma poważne problemy zdrowotne, które uniemożliwiają mu np. wykonywanie prac społecznie użytecznych, sąd nie może skutecznie orzec tej kary.
Do częstych błędów przy stosowaniu art. 58 należy orzekanie kary pozbawienia wolności bez uprzedniego wyczerpania możliwości zastosowania innych kar lub środków, co jest sprzeczne z normą nakazującą taką kolejność. Innym problemem bywa niewłaściwa ocena stanu zdrowia lub warunków osobistych oskarżonego przy orzekaniu kary ograniczenia wolności, co prowadzi do nieefektywności wykonania kary. Również błędem jest uznawanie, że kara pozbawienia wolności jest zawsze rozwiązaniem najskuteczniejszym, co prawo wyraźnie wyklucza przy przestępstwach zagrożonych mniejszą karą. Art. 58 KK wymaga więc starannego rozważenia wszystkich okoliczności oraz odpowiedniej motywacji orzeczenia. W indywidualnej sprawie szczególnie ważne jest skonsultowanie sytuacji z prawnikiem, aby właściwie ocenić możliwości i przesłanki wymierzenia kary w danym przypadku.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
