Przepis art. 231b Kodeksu karnego wprowadza szczególne zasady ochrony prawnej dla osoby, która w obronie koniecznej odpiera zamach na cudze dobro chronione prawem, jednocześnie chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny. Norma ta stanowi, że taka osoba korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych, co oznacza, że jej działania w ramach obrony koniecznej mają specjalny status prawny, porównywalny do działań służb publicznych. Odnosi się to przede wszystkim do sytuacji, gdy zachowanie osoby ma na celu zachowanie ładu publicznego i bezpieczeństwa, a nie jedynie samo zachowanie siebie lub mienia.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy ktoś działa w obronie koniecznej, czyli „odpiera zamach” na dowolne dobro prawne, przy czym nie jest istotne, czy jest to życie, zdrowie, mienie czy inne wartości chronione przez prawo, o ile jego działanie łączy się z ochroną porządku lub bezpieczeństwa publicznego. Zatem norma ta wskazuje na uprawnienia osób, które podejmują interwencję w imię wspólnego dobra, wychodząc poza typową obronę własną lub innych osób. Podkreślenie ochrony prawnej na poziomie funkcjonariuszy publicznych wskazuje na jej poważny i uprzywilejowany charakter.
Przykładem praktycznym może być obywatel, który widząc napaść na sklep lub przemoc wobec innej osoby w miejscu publicznym, podejmuje działanie mające na celu zneutralizowanie zagrożenia. Takie działanie, jeśli spełnia warunki obrony koniecznej i jest skierowane przeciwko zamachowi na cudze dobro prawne przy jednoczesnej ochronie porządku, będzie traktowane przez prawo na równi z działaniami funkcjonariuszy publicznych, dając osobie interweniującej baszszą ochronę prawną.
W art. 231b ust. 3 wskazano też, że jeśli zamach skierowany jest wyłącznie przeciwko czci lub godności osoby odpierającej zamach, to ściganie karne następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to znaczne ograniczenie ścigania z urzędu w takich przypadkach i wymaga zgłoszenia ze strony osoby, której dobra zostały naruszone. Częstym błędem jest błędne rozumienie zakresu korzystania z ochrony prawnej – nie każda obrona konieczna będzie objęta tym przywilejem, tylko wtedy gdy jej celem jest ochrona porządku lub bezpieczeństwa publicznego. Ponadto istotne jest prawidłowe rozróżnienie między naruszeniem dóbr osobistych a obroną konieczną, co może budzić wątpliwości. W indywidualnych sprawach warto skonsultować się z prawnikiem, aby właściwie ocenić zakres ochrony prawnej wynikającej z art. 231b KK.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
