Artykuł 124 Kodeksu karnego określa czyny zabronione w zakresie naruszenia prawa międzynarodowego, przewidując za nie surowe kary pozbawienia wolności. Normy zawarte w tym przepisie dotyczą indywidualnych zachowań polegających na wywieraniu przemocy, stosowaniu groźby, podstępu lub innych działań godzących w osobistą godność oraz prawa osób wobec organów państw obcych. Przepis wymienia konkretne typy czynów, takie jak zmuszanie osób do służby w nieprzyjacielskich siłach zbrojnych, wymuszanie czynności seksualnych, pozbawianie wolności, czy ograniczanie prawa do obrony. W szczególności penalizuje działanie skierowane przeciw obywatelom własnego kraju w kontekście wojennym lub podobnym. W paragrafie drugim do listy dodano m.in. opóźnianie repatriacji jeńców wojennych, przesiedlanie ludności cywilnej oraz rekrutację osób poniżej 18 roku życia do działań zbrojnych.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy osoba fizyczna, działając na szkodę państwa, narusza normy prawa międzynarodowego dotyczące traktowania jeńców wojennych, ludności cywilnej i praw jednostek w konfliktach zbrojnych. Karane są działania skierowane nie tylko przeciwko obcym państwom, ale także wobec obywateli własnego kraju, jeśli dochodzi do zmuszania ich do udziału w działaniach wojennych po stronie nieprzyjacielskiej lub innych form przymusu i nadużyć. Istotne jest, że do odpowiedzialności można także pociągnąć za działania naruszające prawa procesowe, np. pozbawienie prawa do obrony.
W praktyce przepis ten może mieć zastosowanie w sytuacji, gdy osoba dowodząca w jednostce wojskowej zmusza żołnierzy do udziału w działaniach na rzecz wrogiego państwa lub stosuje przemoc fizyczną i seksualną wobec podległych. Na przykład, oficer może być pociągnięty do odpowiedzialności, jeśli wykorzystuje przemoc psychiczną i groźby, aby wymusić udział w działaniach zbrojnych niezgodnych z prawem. Niezależnie od wojskowego kontekstu, ten sam artykuł penalizuje również przymus seksualny, represje więzienne czy inne naruszenia praw człowieka podczas konfliktów.
Często pojawiające się problemy przy stosowaniu artykułu 124 to rozstrzygnięcie, czy dane działanie faktycznie narusza prawo międzynarodowe oraz czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między działaniami sprawcy a wymuszonym zachowaniem ofiary. Wątpliwości budzi również kwestia wieku osób werbowanych do działań zbrojnych oraz zakres rozumienia przemocy i groźby bezprawnej. Zdarza się, że błędnie interpretuje się przepisy, uznając je za dotyczące wyłącznie konfliktów międzypaństwowych, podczas gdy mają zastosowanie na poziomie indywidualnym i obejmują także naruszenia wobec własnych obywateli. W przypadku wątpliwości interpretacyjnych lub indywidualnych sytuacji zalecane jest zasięgnięcie porady prawnika, który pomoże ocenić konkretny stan faktyczny i zastosowanie ustawy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
