Art. 980 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy przedmiotem zapisu testamentowego są rzeczy oznaczone jedynie co do gatunku, a nie co do tożsamości. Przepis ten odwołuje się do przepisów o rękojmi przy sprzedaży w zakresie odpowiedzialności obciążonego względem zapisobiercy za wady fizyczne i prawne rzeczy. Oznacza to, że jeśli rzeczy te mają wady, obciążony zapisem musi ponosić odpowiedzialność zgodnie z prawem dotyczącym rękojmi, chociaż jednak dostosowaną do specyfiki zapisu testamentowego. Jednocześnie przepis określa, że zapisobierca może domagać się od obciążonego jedynie odszkodowania za nienależyte wykonanie zapisu albo dostarczenia rzeczy tego samego gatunku wolnych od wad, a także naprawienia szkody spowodowanej opóźnieniem w wykonaniu zapisu.
Zastosowanie art. 980 ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy przedmiotem zapisu są rzeczy oznaczone co do gatunku, czyli wskazane jedynie rodzajowo, a nie konkretnie. W sytuacji gdy zapis dotyczy rzeczy oznaczonych indywidualnie, przepisy dotyczące rękojmi przy sprzedaży nie mają zastosowania. Przepis reguluje więc specyficzne obszary świadczenia obciążonego zapisem i chroni interesy zapisobiercy wobec wad fizycznych (np. defektów technicznych) i prawnych (np. ograniczenia własności) rzeczy objętych zapisem testamentowym.
Przykładem zastosowania art. 980 KC może być sytuacja, gdy spadkodawca zapisuje w testamencie 100 worków zboża jako przedmiot zapisu. Ponieważ jest to rzecz oznaczona co do gatunku, załóżmy, że zboże okaże się spleśniałe i nie nadaje się do użytku. Zapisobierca może wówczas żądać od obciążonego zapisem, czyli osoby obciążonej dostarczeniem tego zboża, odszkodowania albo dostarczenia worków zboża tego samego gatunku, ale wolnych od wad. Ponadto może domagać się naprawienia szkody wynikłej z opóźnienia, jeśli otrzymałby zboże później niż powinien.
Częstymi błędami w stosowaniu art. 980 KC są mylenie rzeczy oznaczonych co do gatunku z rzeczami oznaczonymi indywidualnie oraz błędne przypisywanie zapisobiercy praw analogicznych do kupującego w ramach standardowej umowy sprzedaży. Przepis nie zobowiązuje obciążonego do konkretnej rzeczy, lecz dopuszcza realizację zapisu poprzez rzeczy tego samego gatunku wolne od wad, co różni zapis od typowej umowy sprzedaży. Również roszczenia zapisobiercy są ściśle określone i nie obejmują np. całkowitego odstąpienia od zapisu.
Podsumowując, art. 980 KC precyzuje odpowiedzialność obciążonego zapisem względem zapisobiercy w kwestii wad rzeczy oznaczonych co do gatunku, przyjmując odpowiedzialność analogiczną do rękojmi przy sprzedaży, ale dostosowaną do charakteru zapisu testamentowego. W sytuacji indywidualnej interpretacji wykorzystania tego przepisu zalecana jest konsultacja z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić prawa i obowiązki stron oraz zakres odpowiedzialności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
