Art. 966 kodeksu cywilnego ustanawia szczególne uprawnienia alimentacyjne dla dziadków spadkodawcy wobec spadkobiercy, który nie jest ciężony ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec nich. Przepis ten pozwala dziadkom, znajdującym się w niedostatku i niezdolnym do uzyskania środków utrzymania od osób ustawowo zobowiązanych do alimentacji, na żądanie od spadkobiercy środków na swoje utrzymanie. Ograniczeniem jest tu z jednej strony ocena faktycznej potrzeby dziadków, a z drugiej strony relacja tych potrzeb do wartości udziału spadkowego przypadającego spadkobiercy. Ponadto przepis wprowadza alternatywną formę zaspokojenia tego roszczenia – spadkobierca może spełnić świadczenie poprzez zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej wartości jednej czwartej udziału spadkowego.
Przepis ma zastosowanie w specyficznych warunkach: po pierwsze, spadek musi przypaść spadkobiercy, który nie ma ustawowego obowiązku alimentowania dziadków (czyli na ogół nie jest to osoba, która przysługuje alimenty od spadkobiercy na podstawie ogólnych przepisów o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi). Po drugie, dziadkowie muszą aktualnie znajdować się w niedostatku. Po trzecie, nie mogą uzyskać środków utrzymania od innych osób, które posiadają względem nich ustawowy obowiązek alimentacyjny – na przykład dzieci dziadków, czyli rodziców spadkodawcy. Dopiero gdy wszystkie te przesłanki są spełnione, dziadkowie mogą skutecznie żądać alimentów od spadkobiercy.
W praktyce przepis ten może mieć znaczenie w sytuacji, gdy spadkodawca nie zostawił dzieci lub też jego dzieci nie są w stanie alimentować dziadków. Na przykład, jeśli babcia pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej i nie może liczyć na wsparcie finansowe od swojego dziecka, a otrzymała udział w spadku po wnuku, to na podstawie art. 966 KC może zwrócić się do spadkobiercy o pokrycie potrzeb utrzymaniowych. Spadkobierca z kolei, aby uniknąć konfliktów lub ułatwić sprawę, może wybrać formę zapłaty jednej czwartej wartości swojego udziału w spadku.
Częstym nieporozumieniem w stosowaniu art. 966 KC jest błędne rozumienie przesłanek niedostatku lub zakresu obowiązku alimentacyjnego. Nie każdy spadkobierca jest zobowiązany do alimentacji dziadków – obowiązek ten istnieje tylko w wyjątkowych sytuacjach. Ponadto, żądanie alimentów może być odrzucone, jeśli dziadkowie posiadają inne środki utrzymania bądź obowiązek alimentacyjny spoczywa na innych osobach. Kolejnym błędem jest brak świadomości co do możliwości spełnienia świadczenia w formie pieniężnej odpowiadającej jednej czwartej udziału spadkowego, co może ułatwić rozwiązanie sporu. Artykuł 966 KC wymaga zatem dokładnej analizy sytuacji rodzinnej oraz majątkowej, dlatego w indywidualnych sprawach wskazana jest konsultacja z prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić roszczenia alimentacyjne dziadków oraz prawa i obowiązki spadkobiercy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
