Art. 951 Kodeksu cywilnego określa szczególny sposób sporządzania testamentu ustnego. Przepis ten stanowi, że spadkodawca może wyrazić swoją ostatnią wolę ustnie przed wyznaczonymi urzędnikami i w obecności dwóch świadków. Jest to forma testamentu, która nie wymaga spisania przez samą osobę sporządzającą testament, lecz oświadczenie zostaje zarejestrowane przez właściwy organ w specjalnym protokole. Protokół zawiera datę jego sporządzenia, jest odczytywany spadkodawcy w obecności świadków, a następnie podpisywany przez spadkodawcę, urzędnika oraz świadków. W przypadku niemożności podpisania przez spadkodawcę, konieczne jest odnotowanie tej okoliczności wraz z podaniem przyczyny.
Przepis wskazuje także na osoby, które nie mogą zastosować tej formy testamentu. Osoby głuche i nieme, które nie mogą ustnie wyrazić woli w sposób przewidziany w przepisie, są wykluczone z możliwości sporządzenia testamentu w ten sposób. Oznacza to, że testament ustny wymaga od spadkodawcy zdolności do komunikowania swojej woli w obecności wskazanych urzędników i świadków.
Art. 951 ma zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych, gdy spadkodawca nie może sporządzić testamentu w formie pisemnej, na przykład ze względu na nagłość zdarzeń lub brak dostępu do notariusza czy innych form formalnych testamentu. Kluczowym warunkiem jest obecność dwóch świadków oraz wyznaczonych urzędników (np. wójt, burmistrz, starosta), którzy sporządzają protokół. Ten mechanizm pozwala na potwierdzenie ostatniej woli spadkodawcy z zachowaniem odpowiedniej formalności.
Przykładowo, osoba ciężko chora, która pilnie chce określić swoje ostatnie dyspozycje spadkowe, a nie jest w stanie sporządzić testamentu pisemnego, może udać się do urzędnika gminy w obecności dwóch świadków i tam ustnie oświadczyć swoją wolę. Urzędnik sporządzi protokół, przeczyta go spadkodawcy i świadkom, a potem wszyscy go podpiszą. Jeśli spadkodawca będzie niezdolny do podpisu, urzędnik odnotuje ten fakt. Ta forma daje pewną ochronę formalną testamentowi, mimo braku tradycyjnego pisemnego dokumentu.
Często popełnianym błędem jest brak zachowania koniecznej liczby świadków lub nieuwzględnienie właściwego urzędnika. Zdarza się również, że protokół nie zostaje właściwie sporządzony lub nie odczytany spadkodawcy, co może podważyć ważność testamentu. Nie każdy urzędnik może dokumentować taki testament, co wymaga dokładnej znajomości przepisu. Ponadto, osoby głuche lub nieme nie mogą skorzystać z tej formy, co wymaga wyboru innej formy testamentu.
Podsumowując, Art. 951 KC przewiduje wyjątkową, ustną formę testamentu, mającą zastosowanie w określonych warunkach formalnych i osób zdolnych do takiego oświadczenia, a w razie wątpliwości co do indywidualnej sytuacji, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
