Przepis art. 923 Kodeksu cywilnego przyznaje szczególne uprawnienie małżonkowi oraz innym bliskim osobom spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci. Przysługuje im prawo do korzystania z mieszkania i urządzeń domowych przez okres trzech miesięcy od chwili otwarcia spadku, czyli od momentu śmierci spadkodawcy. Dotyczy to korzystania w zakresie dotychczasowego, co oznacza, że mogą oni używać lokalu na dotychczasowych warunkach i korzystać ze sprzętów domowych tak, jak to miało miejsce za życia spadkodawcy. Normy te mają charakter bezwzględny, co znajduje wyraz w zakazie wyłączania lub ograniczania tego uprawnienia przez spadkodawcę w testamencie. To zabezpiecza najbliższych przed nagłą utratą miejsca zamieszkania, umożliwiając im czas na uporządkowanie swoich spraw i organizację nowego miejsca do życia.
Przepis znajdzie zastosowanie w sytuacji, gdy dochodzi do dziedziczenia po osobie zmarłej, a w szczególności gdy małżonek lub osoby bliskie nadal zamieszkiwały wspólnie ze spadkodawcą. Warunkiem koniecznym jest więc fakt współzamieszkania do dnia śmierci oraz otwarcie spadku. Przepisy te nie dotyczą tylko sytuacji prawnych z umów najmu czy praw spółdzielczych do lokalu, ponieważ te pozostają nienaruszone i mogą istnieć równolegle, co uregulowano w § 2 art. 923. Przepis ten ma na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny na okres przejściowy po utracie osoby spadkodawcy.
Przykładem praktycznego zastosowania art. 923 KC może być sytuacja, gdy małżonek zmarłego osoby, która zostawiła mieszkanie, w którym wspólnie mieszkali, ma prawo pozostać w tym lokalu i korzystać z wyposażenia domowego przez 3 miesiące mimo otwarcia spadku. W tym czasie może załatwić formalności spadkowe lub znaleźć nowe miejsce zamieszkania bez obawy o natychmiastowe pozbawienie dachu nad głową. Zakładając, że spadkodawca zapisał w testamencie, że małżonek nie będzie miał prawa do lokalu, taki zapis byłby nieważny, ponieważ ustawa chroni prawo do korzystania z mieszkania bez względu na wolę spadkodawcy.
Często pojawiają się błędy w rozumieniu zakresu tego uprawnienia. Niektórzy uważają, że przepis umożliwia pozostanie w mieszkaniu przez czas nieograniczony lub że uwzględnia wynajęcie lokalu osobom trzecim po śmierci spadkodawcy. Art. 923 jasno tego nie przewiduje i ogranicza czas korzystania do trzech miesięcy oraz do dotychczasowego zakresu użytkowania. Innym nieporozumieniem jest mylenie uprawnienia przewidzianego w tym artykule z prawami wynikającymi z umów najmu lub praw spółdzielczych, które funkcjonują niezależnie i w dłuższym czasie. W konkretnych sytuacjach spornych o korzystanie z mieszkania po śmierci spadkodawcy zawsze wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który pomoże właściwie zinterpretować i zastosować przepis art. 923 KC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
