Art. 910 Kodeksu cywilnego reguluje szczególne zasady przeniesienia własności nieruchomości w umowie o dożywocie. Zgodnie z § 1 tego artykułu, przeniesienie własności nieruchomości następuje jednocześnie z obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia. Oznacza to, że osoba stająca się właścicielem nieruchomości nabywa ją z pewnym ograniczeniem – prawem dożywocia, które przysługuje innej osobie. Przepis odsyła do stosowania odpowiednich reguł dotyczących praw rzeczowych ograniczonych, co wskazuje, że prawo dożywocia należy traktować jako ograniczone prawo rzeczowe ciążące na nieruchomości. Oznacza to m.in., że dożywotnik ma prawo korzystać z nieruchomości lub czerpać z niej pożytki, jednakże nie zmienia to prawa własności nabywcy.
Przepis § 2 omawia sytuację zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia. Zbywca zbywa własność wraz z prawem dożywocia, a nabywca wraz z nabyciem nieruchomości ponosi osobistą odpowiedzialność za świadczenia wynikające z tego prawa. Oznacza to, że jeśli dożywotnikowi przysługuje np. obowiązek otrzymywania określonych świadczeń, to nowy właściciel odpowiada za ich spełnienie. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy świadczenia stały się wymagalne przed nabyciem nieruchomości – wówczas odpowiedzialność za te świadczenia nie ciąży na nowym właścicielu. Ważną cechą jest solidarna osobista odpowiedzialność współwłaścicieli nieruchomości obciążonej dożywociem, co oznacza, że każdy z współwłaścicieli odpowiada za całość świadczeń z tego tytułu, a nie tylko za swoją część.
Przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy dochodzi do przeniesienia własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie. To umowa, na mocy której właściciel nieruchomości przekazuje własność innej osobie w zamian za dożywotnie utrzymanie, czyli świadczenia obejmujące np. wyżywienie, mieszkanie oraz opiekę do końca życia dożywotnika. Właściwe zrozumienie mechanizmu jednoczesnego występowania przeniesienia własności i obciążenia prawem dożywocia jest kluczowe, gdyż prawo to pozostaje na nieruchomości i ogranicza prawa właściciela.
Przykładowo, starsza osoba decyduje się przekazać dom swojemu synowi na podstawie umowy o dożywocie. W momencie zawarcia umowy syn staje się właścicielem domu, ale nieruchomość jest obciążona prawem dożywocia, które pozwala matce korzystać z domu do jej śmierci. Jeśli syn postanowi później sprzedać nieruchomość, nabywca musi respektować prawo dożywocia i odpowiadać za świadczenia wynikające z umowy, chyba że świadczenia te były wymagalne przed jego nabyciem. Jeżeli nieruchomość posiada kilku współwłaścicieli, wszyscy oni ponoszą solidarną odpowiedzialność za świadczenia względem dożywotnika.
Częste błędy przy stosowaniu art. 910 KC dotyczą niezrozumienia charakteru prawa dożywocia jako ograniczonego prawa rzeczowego, co prowadzi do błędnych założeń co do pełnej swobody właściciela nieruchomości. Niekiedy również nie uwzględnia się solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli za świadczenia, co może powodować trudności przy realizacji roszczeń dożywotnika. Ponadto, błędnie interpretuje się moment odpowiedzialności nabywcy za świadczenia, nie rozróżniając sytuacji, gdy świadczenia stały się wymagalne jeszcze przed przeniesieniem własności. Art. 910 wskazuje jasno odpowiedzialność i zakres ograniczeń przy umowach o dożywocie, jednak w każdej indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby uniknąć skutków niewłaściwego rozumienia przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
