Art. 896 Kodeksu cywilnego przewiduje szczególną okoliczność, w której darczyńca może odwołać darowiznę, czyli zobowiązanie do nieodpłatnego przekazania rzeczy lub prawa majątkowego. Przepis pozwala na cofnięcie darowizny, jeżeli nie została ona jeszcze wykonana, a po zawarciu umowy darczyńca znalazł się w trudniejszej sytuacji majątkowej takiej, że realizacja darowizny wyrządziłaby mu szkodę w zakresie zapewnienia własnego utrzymania zgodnie z jego usprawiedliwionymi potrzebami albo uniemożliwiłaby spełnienie ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Norma ta chroni interesy darczyńcy, który z powodu istotnego pogorszenia się swojej sytuacji życiowej nie jest w stanie realizować zobowiązania bez uszczerbku dla siebie lub osób, którym musi świadczyć alimenty. Przepis precyzuje dwie istotne przesłanki: darowizna musi być jeszcze niewykonana oraz po zawarciu umowy musi nastąpić zmiana stanu majątkowego uniemożliwiająca wykonanie darowizny bez szkody dla darczyńcy. Zastosowanie tego przepisu ma miejsce w sytuacjach, gdy zmiana majątku darczyńcy jest na tyle poważna, że realizacja darowizny prowadziłaby do zaniedbania jego podstawowych potrzeb życiowych lub niewypełnienia zobowiązań alimentacyjnych, które mogą wynikać z prawa rodzinnego. Dobrym przykładem jest sytuacja, gdy osoba obdarowująca planowała przekazać nieruchomość, jednak wskutek nieprzewidzianych zdarzeń, jak choroba lub utrata źródła dochodu, jej stan majątkowy znacznie się pogorszył. W takim wypadku darczyńca może cofnąć darowiznę, aby nie narazić się na problemy finansowe i nie zaniedbać podstawowych potrzeb własnych lub członków rodziny. Częstym błędem przy stosowaniu art. 896 KC jest próba odwołania darowizny po jej wykonaniu lub brak odpowiedniego udokumentowania zmiany sytuacji majątkowej. Ponadto osoby stosujące ten przepis powinny pamiętać, że należy wykazać związek między zmianą sytuacji a brakiem możliwości spełnienia darowizny bez szkody, co wymaga konkretnego uzasadnienia i dowodów. Warto podkreślić, że odwołanie darowizny jest możliwe jedynie w określonych przez przepis przypadkach, a zasada ta nie dotyczy darowizn już dokonanych. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza o skomplikowanym stanie majątkowym lub prawnym, zaleca się konsultację z profesjonalnym prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić możliwość i konsekwencje odwołania darowizny zgodnie z art. 896 Kodeksu cywilnego.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
