Artykuł 890 Kodeksu cywilnego reguluje formę oświadczenia darczyńcy przy zawieraniu umowy darowizny. Zgodnie z § 1, darczyńca powinien wyrazić swoją wolę w formie aktu notarialnego, co oznacza konieczność sporządzenia dokumentu przez notariusza z udziałem stron lub ich pełnomocników. Jednakże, jeśli darowizna została dokonana bez zachowania tej formy, umowa ta nadal może być skuteczna pod warunkiem, że przyrzeczone świadczenie faktycznie zostało spełnione. Innymi słowy, materialne wykonanie darowizny zastępuje wymóg zachowania formy. W § 2 artykułu wskazano, że powyższe zasady nie naruszają szczególnych przepisów dotyczących formy umowy darowizny, jeśli takie przepisy istnieją ze względu na specyfikę przedmiotu darowizny, co oznacza konieczność zastosowania odpowiedniej formy nie tylko dla oświadczenia darczyńcy, ale także obdarowanego.
Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy osoba pragnie przekazać innemu trwały majątek bądź prawa, a ustawodawca dąży do zapewnienia, by takie oświadczenie było wyrażone w formie szczególnie wiarygodnej, czyli aktu notarialnego. Ma to na celu ochronę zarówno darczyńcy przed niekorzystnym skutkiem pochopnych decyzji, jak i obdarowanego przed wątpliwościami co do autentyczności oświadczenia woli. Przepis szuka równowagi, dopuszczając ważność umowy, jeśli darowizna została zrealizowana, nawet jeśli forma aktu notarialnego nie była zachowana, co ma praktyczne znaczenie szczególnie w sytuacjach, gdy brak formy nie przeszkodził w faktycznym spełnieniu świadczenia.
Przykładem zastosowania art. 890 KC może być sytuacja, gdy osoba przekazuje nieruchomość jako darowiznę, dokonując zapisu w formie aktu notarialnego. Jeśli natomiast darczyńca złoży ustne oświadczenie darowizny na rzecz członka rodziny, ale obdarowany już fizycznie dysponuje rzeczą (na przykład samochodem przekazanym na własność), umowa darowizny mimo braku aktu notarialnego będzie ważna, ponieważ świadczenie zostało spełnione. W sytuacji, gdy przedmiotem darowizny jest nieruchomość, dodatkowo konieczne jest zachowanie formy notarialnej dla skuteczności przeniesienia własności, co wynika z odrębnych przepisów.
Często spotykanym problemem jest błędne rozumienie wymogu formy aktu notarialnego jako absolutnego warunku ważności umowy darowizny. Niektórzy uznają, że każdy brak tej formy automatycznie powoduje nieważność darowizny, zapominając, że spełnienie świadczenia może równoważyć ten brak. Innym błędem jest nieznajomość konieczności stosowania form szczególnych w przypadku darowizny określonych składników majątku, np. nieruchomości czy praw majątkowych. Artykuł 890 KC wskazuje na konieczność uwzględnienia tych szczególnych regulacji, co oznacza, że w niektórych przypadkach forma aktu notarialnego dotyczy obu stron i jest obligatoryjna.
Podsumowując, art. 890 KC wprowadza zasadę chroniącą przejrzystość i bezpieczeństwo obrotu prawnego w zakresie darowizn, jednocześnie dopuszczając realne spełnienie świadczenia jako potwierdzenie ważności umowy mimo braku formy notarialnej. W indywidualnych sprawach związanych z darowizną zawsze zaleca się skonsultowanie z prawnikiem w celu oceny specyfiki przypadku i zapewnienia zgodności z obowiązującymi wymogami formalnymi.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
