Art. 761 Kodeksu cywilnego (KC) określa zasady, na jakich agent może domagać się prowizji za zawarte umowy. Zgodnie z § 1, agent ma prawo do prowizji z umów zawartych podczas trwania umowy agencyjnej, jeśli ich zawarcie było efektem jego działań lub jeżeli umowy zostały zawarte z klientami, których agent wcześniej pozyskał dla tych samych typów umów. Oznacza to, że agent nie tylko otrzymuje prowizję za transakcje bezpośrednio przeprowadzone, lecz także za te, które mają związek z jego wcześniejszym udziałem w pozyskiwaniu klienta. § 2 artykułu rozszerza uprawnienia agenta w sytuacji, gdy umowie przyznano prawo wyłączności na określoną grupę klientów lub obszar geograficzny. W takiej sytuacji agent może domagać się prowizji również wtedy, gdy podczas trwania umowy została zawarta umowa z klientem z tej grupy lub obszaru bez jego udziału. W dodatku dający zlecenie musi zawiadomić agenta w rozsądnym czasie o zawarciu takiej umowy, co zapewnia agentowi kontrolę nad realizacją swoich praw i ewentualne dochodzenie prowizji. Przepis ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie strony zawierają umowę agencyjną obejmującą sprzedaż lub inne świadczenia, a agent działa na rzecz dającego zlecenie w pozyskiwaniu klientów lub zawieraniu umów. Szczególne znaczenie ma to w branżach handlowych i usługowych, gdzie wynagrodzenie agentów zależy od wyników ich pośrednictwa. Przykładem codziennego zastosowania jest sytuacja, gdy agent handlowy reprezentujący firmę przez cały okres obowiązywania umowy agencyjnej pozyskuje klientów, którzy zawierają umowy kupna towarów. Nawet jeśli klient powróci i zawrze umowę pośrednio lub bez udziału agenta, jeżeli agent posiada wyłączność na obszar lub grupę klientów, przysługuje mu prowizja również z tych umów. Poprawne zrozumienie art. 761 KC jest istotne, gdyż prowadzi do prawidłowego wyliczenia przekazywanych prowizji oraz zabezpiecza interesy zarówno agentów, jak i dających zlecenie. Często pojawia się błędna interpretacja, że agent traci prawo do prowizji, jeśli umowa zawarta zostaje bez jego udziału, co jednak nie dotyczy sytuacji unikalnych określonych w § 2. Inne nieporozumienia wynikają z nieprawidłowego określenia zakresu wyłączności lub niewłaściwego zgłaszania zawarcia umów. Z uwagi na specyfikę każdej umowy agencyjnej i różnorodność sytuacji faktycznych, w przypadku konkretnej sprawy zawsze wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w prawie cywilnym lub handlowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
