Art. 548 Kodeksu cywilnego precyzuje moment, w którym korzyści i ciężary związane z rzeczą sprzedaną, jak również ryzyko jej przypadkowej utraty lub uszkodzenia, przechodzą na kupującego. Zgodnie z § 1, następuje to z chwilą wydania rzeczy, czyli moment, w którym kupujący uzyskuje fizyczne posiadanie przedmiotu sprzedaży. Przepis wskazuje, że od tego momentu kupujący korzysta z rzeczy i jednocześnie ponosi wszystkie konsekwencje jej ewentualnego uszkodzenia lub utraty, które są niezależne od jego woli. § 2 dodaje, że strony mogą inaczej ustalić moment przejścia korzyści i ciężarów, lecz w przypadku wątpliwości, ryzyko przechodzi zawsze jednocześnie z tym momentem. Oznacza to, że zmiana w zakresie korzyści i ciężarów powinna pociągać za sobą równoczesne przejście ryzyka. § 3 reguluje sytuację specyficzną – gdy sprzedawca wysyła rzecz kupującemu będącemu konsumentem. Wtedy ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego dopiero z chwilą jej wydania kupującemu. W praktyce oznacza to również, że jeśli sprzedawca przekazuje towar przewoźnikowi, którego kupujący sam wybrał i na którego sprzedawca nie miał wpływu, uważa się, że wydanie następuje w chwili przekazania rzeczy przewoźnikowi. Przepis dodatkowo chroni konsumenta, ponieważ postanowienia mniej korzystne dla niego są nieważne. Przepis ma zastosowanie w każdej umowie sprzedaży, gdzie stronami są zarówno konsumenci, jak i przedsiębiorcy, zwłaszcza gdy istotne jest określenie momentu przejścia ryzyka. Dotyczy to więc sytuacji, w których przedmiot sprzedaży może ulec uszkodzeniu lub zaginięciu, na przykład podczas transportu lub przechowywania. Jako przykład można wskazać zakup elektroniki online – gdy kupujący odbiera paczkę, od tego momentu przyjmuje na siebie ryzyko ewentualnych uszkodzeń. Jednak jeśli sprzedawca wysyła rzecz do konsumenta, ryzyko przechodzi dopiero z chwilą przekazania paczki kupującemu, a nie z momentem nadania jej przewoźnikowi wybranemu przez konsumenta. Częstym błędem jest mylenie momentu przejścia własności z momentem przejścia ryzyka – przepisy art. 548 KC jasno rozdzielają te dwie kategorie. Inaczej traktuje się korzyści i ciężary (które mogą przejść wraz z momentem zawarcia umowy lub innym uzgodnionym terminem), a inaczej ryzyko utraty lub uszkodzenia rzeczy. W praktyce często dochodzi do niedomówień co do momentu przekazania rzeczy i tym samym odpowiedzialności za jej stan. Ponadto zdarza się, że strony nieprecyzyjnie ustalają termin przejścia ryzyka w umowie, co rodzi spory. Art. 548 zapewnia klarowną podstawę do oceny takich sytuacji, szczególnie podkreślając ochronę kupującego jako konsumenta. W sprawach indywidualnych zaleca się konsultację z prawnikiem, by właściwie ustalić moment przejścia ryzyka i ciężarów zgodnie z konkretnymi okolicznościami.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
