Art. 385¹ Kodeksu cywilnego dotyczy postanowień umownych zawieranych z konsumentem i wskazuje, które z nich nie wiążą konsumenta. Przepis stanowi, że jeśli postanowienia umowy nie były uzgadniane indywidualnie i kształtują prawa lub obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy, to takie postanowienia są niedozwolone i nie wiążą konsumenta. Wyjątkiem są postanowienia określające główne świadczenia stron, na przykład cenę lub wynagrodzenie, pod warunkiem, że zostały jasno i jednoznacznie sformułowane. Oznacza to, że główne warunki umowy, jeśli wyrażone w sposób czytelny, pozostają wiążące, mimo braku indywidualnego uzgodnienia.
Przepis stosuje się w sytuacjach, gdy konsument podpisuje umowę lub zgadza się na jej warunki bez możliwości negocjacji niektórych postanowień, które mogą pochodzić ze wzorca umowy przygotowanego jednostronnie przez przedsiębiorcę. Przepis ma na celu ochronę konsumenta przed klauzulami umownymi, które są nieuczciwe i naruszają jego interesy. Jeśli takie niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, pozostałe postanowienia umowy pozostają obowiązujące, co zapewnia zachowanie ważności umowy w zakresie zgodnym z prawem.
Typowym przykładem zastosowania Art. 385¹ KC jest sytuacja, gdy konsument zawiera umowę z firmą telekomunikacyjną, która w przygotowanym wzorcu umowy zawarła klauzulę nakładającą na konsumenta niewspółmiernie wysokie kary umowne za wcześniejsze rozwiązanie umowy. Ponieważ konsument nie miał wpływu na tę klauzulę i jest ona rażąco niekorzystna, klauzula ta może zostać uznana za niedozwoloną i nie wiąże konsumenta. W takiej sytuacji pozostałe warunki umowy, np. zakres usług i cena abonamentu, pozostają ważne.
Częstym błędem jest uznawanie, że wszystkie postanowienia wzorców umownych są niewiążące, podczas gdy Art. 385¹ KC wskazuje wyraźnie, że wyłączenie dotyczy tylko postanowień nieuzgodnionych indywidualnie, które rażąco naruszają prawa konsumenta i nie obejmuje jasno określonych głównych świadczeń. Innym nieporozumieniem jest założenie, że to konsument musi udowodnić, że postanowienie nie było uzgodnione indywidualnie. W rzeczywistości ciężar dowodu spoczywa na stronie powołującej się na taki zarzut. W konkretnych sytuacjach warto zasięgnąć porady prawnej, aby właściwie ocenić skutki prawne danego postanowienia.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
