Artykuł 365 Kodeksu cywilnego dotyczy zobowiązań przemiennych, czyli takich, w których dłużnik może spełnić swoje zobowiązanie przez dokonanie jednego z kilku proponowanych świadczeń. Przepis precyzuje, że podstawowo to dłużnik ma prawo wyboru, które świadczenie wykona, chyba że umowa, ustawa bądź okoliczności sprawy wskazują inaczej, czyli że prawo wyboru przysługuje wierzycielowi albo osobie trzeciej. Jest to ważne, gdyż reguluje, kto decyduje o tym, z którego świadczenia skorzystać, co może mieć wpływ na wykonanie zobowiązania i relacje stron. W dalszej części przepisu uregulowano też sposób dokonania wyboru, który powinien być wyrażony przez oświadczenie woli skierowane do drugiej strony. Jednakże, gdy wybór przysługuje dłużnikowi, może on dokonać go także przez samo spełnienie wybranego świadczenia bez dodatkowego oświadczenia. Kolejny element reguluje sytuację, gdy uprawniona strona nie dokonuje wyboru. W takim przypadku druga strona może wyznaczyć termin na dokonanie wyboru, a jeżeli i po nim decyzja nie zostanie podjęta, prawo wyboru przechodzi na tę drugą stronę.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy w ramach jednego zobowiązania możliwe jest spełnienie różnych świadczeń, a prawo musi określić, kto decyduje o wyborze. Najczęściej dotyczy to umów, które przewidują alternatywne sposoby wykonania świadczenia, np. dostawa jednego z kilku produktów. Ważne jest, że poza podstawową regułą, że prawo wyboru ma dłużnik, możliwe jest odmiennie wskazanie w umowie lub ustawie, co czyni ten przepis elastycznym i dostosowanym do okoliczności. Ponadto, określa on sposób i skutki braku decyzji strony uprawnionej do wyboru.
Praktyczny przykład: wyobraźmy sobie, że dłużnik w umowie sprzedaży zobowiązał się dostarczyć nabywcy jedno spośród kilku różnych urządzeń elektronicznych. Prawo wyboru urządzenia w tym przypadku należy do dłużnika. Może on poinformować kupującego o podjętym wyborze albo po prostu dostarczyć wybrane urządzenie. Jeśli jednak nie dokona wyboru, kupujący może wyznaczyć termin jego dokonania, po czym sam zdecyduje, które urządzenie zostanie dostarczone.
Najczęstsze błędy dotyczą braku jasności co do tego, kto faktycznie ma prawo wyboru świadczenia oraz niezgodnego z przepisem formalnego dokonania wyboru. Często też strony nie dochowują obowiązku zawiadomienia drugiej strony o dokonanym wyborze, co może rodzić niejasności i spory. Również niewyznaczenie terminu w przypadku bezczynności uprawnionej strony powoduje problemy w wykonaniu zobowiązania. Dlatego ważne jest rozumienie i stosowanie art. 365 KC zgodnie z jego literalnym brzmieniem.
W każdej indywidualnej sytuacji praktycznej warto jednak zwrócić się o poradę do prawnika, który pomoże właściwie zastosować ten przepis.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
